Loluwari Média (Díli) – Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, SDB, iha nia homilia, hatete, haksolok ba Maromak bainhira ema hotu hateke ba matan fiar nian hodi lembra historia Timor nian katak Maromak hola parte iha Timor nia dalan naruk luta ba ukun rasik an hodi lori rai ida ne’e sai nasaun ida livre no soberania.
“Fiar no esperansa ba ukun rasik an nia fonte mai husi Maromak, ho nune’e nu’udar ema fiar na’in, ita agradese ba Maromak. tanba Maromak halo ona buat diak oioin mai ita. Ohin ita halibur iha Tasi-Tolu sai sasin ba eventu historiku bo’ot 2 ne’ebé la’os hatudu ema timor nia fiar maibé koloka rai Timor-Leste, iha mapa mundu nian.” Dehan Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, SDB, iha nia homilia ba Sarani sira, iha Tasi-Tolu, kuarta (10/09).
Dom Virgílio esplika, eventu dahuluk historia nian mak Papa João Paul II, nia vizita iha 1989, ne’e hatudu ba mundu tomak katak povu Timor povu fiar na’in no povu ne’ebé hatene luta hamutuk ba nia autodeterminasaun.
“Papa husik hela lia menon ba Timor oan sira “Imi mak masin rai nian imi mak roman mundu nian” liu tiha tinan balu, Papa João Paul II, nia vizita ikus mai ita simu grasa ukun rasik an nian, halo ita moris iha roman liberdade nia laran.”
“Eventu historia daruak nian mak ita nia Santidade Papa Francisco. Nia vizita mai rai doben Timor-Leste, iha 09-11 Setembru 2024. Timor dala ida tan hatudu ba mundu katak iha rai ki’ik ida ne’e, iha liu rohan mundu nian no iha roman katolika nian ne’ebé nabilan daudauk iha kontinente Aziatika nia laran.”
“Papa Francisco haree hetan roman ida ne’e iha Timor oan nia fuan, iha labarik no foinsa’e sira iha ferik no katuas sira, ne’e roman evangelu nian mak sei sai roman ba TL nia kulturá no TL nia roman sira hodi nune’e valór evangelu nian bele moris hola isin iha Timor oan nia fuan hodi transforma Timor oan bele moris ho fiar ida de’it ne’ebé ho ilas timor oan nian.
“Ohin ita hamutuk nu’udar porsaun ki’ik ida husi povu, Maromak nian iha rai Timor hamutuk nu’udar kreda ida hodi hasa’e ba Maromak santa misa asaun de grasa ida hodi selebra primeiru aniversáriu vizita Papa Francisco ninian, vizita ne’ebé hatudu duni katak Maromak hanoin haraik bensaun mai ita liuhusi prezensa fraterna Papa Francisco ninian.”
“Nia mai hodi hametin ita nia fiar ba Maromak habo’ot ita nia esperansa ba loron aban no haburas ita nia karidade ba malu, iha liafuan murak ne’ebé santo Padre hameno hela iha nia homilia katak Papa Francisco nia domin no nia atensaun ba povu timor ida ne’ebé simples.
Maibé fiar na’in no hatene haksolok, ho haksolok ida ne’ebé mai husi fuan ne’ebé timor oan hatudu ona mak halo papa nia fuan monu ba timor. Hodi hato’o nia deklarasaun domin ida ne’ebé sensera kona-ba timor katak “ha’u nia laran monu ba Timor-Leste” tan nia hare rasik ho matan fiar ida ne’ebé origen no ksolok ida ne’ebé autentika akollementu ne’ebé extra-ordinariu no Timor oan nia domin ne’ebé puro ba santo Padre.”
“Iha rai ida ne’e konfindu mundu iha preferial teritorial ida ne’e Papa Francisco, aprende katak ksolok lolos mai husi ema kiak, simples no haraik an sira, iha nia diskursus iha katedral Dili, hatete, ha’u mos mai husi mundu nia rohan “Argentina” maibé imi iha liu rohan.”
“Ha’u dehan ba imi rai ida ne’e tanba iha mundu nia rohan maibé sai sentru evangelu nian.”
Espiritu liturgia asaun de grasa ida ne’e bolu ita atu haksolok. Haksolok tanba Maromak hadomi no tau matan ba ema ki’ik, ema kiak no haraik an sira. Tanba loron salvasaun nian, loron ksolok nian tanba loron ne’ebé Maromak hasai povu husi nakukun ba naroman nia sei lori sai sira bee moris iha dadur laran no nia sei hakman povu nia todan no halo sira moris iha dame liberdade no iha ksolok nia laran.
“Buat hotu Na’i halo, tan hadomi nia povu, tanba Maromak nia povu liu-husi foti sa’e ema kiak husi rai rahun no hasai sira husi susar laran atu halo sira tur iha nai ulun povu nian, ida hatudu mai ita nai feto nia vokasaun “haksolok ba nakonu ho grasa Maromak ho ita” tanba ne’e Papa bolu ita atu hateke ba Maria nia historia.
Aprende husi feto ran ida ne’e atu sai ki’ik no haraik an nafatin, tanba ne’e papa husu maun-alin, inan- feton doben sira, keta tauk atu sai ki’ik iha Maromak nia futar oin no ema seluk nia oin atu lakon ita nia moris atu fo ita nia tempu husi ita nia an sai maun alin no inan feton ida sai diak liu tan hodi haksolok.”
Jornalista : Chay Risky