Loluwari Média (Díli) – Ezijensia husi Manifestasaun hasoru Parlamentu Nasionál, konsege aprova ho unanimidade ba Rezolusaun ne’ebé Bankada governu aprezenta hodi kansela prosesu sosa karreta prado ba deputadu na’in 65.
Maibé ezijensia hirak ne’e falta Lei Pensaun Vitalisia (LPV) no Lei Manifestasaun 100 metru ne’ebé sai tárjetu ba demostrante sira atu PN tenke halo ona alterasaun.
Porta voz Estudante Universitariu Timor-Leste (EUTL), Natalício Nunes Martins hatete, ezistensia haat ne’ebé Manifestante ezije mak Primeiru tenke kansela sosa kareta Prado sai hanesan kultura ka tradisaun ona.
“Segundu EUTL husu ba Lei liberdade Manifestasaun 100 metrus ne’e, Terseiru EUTL husu PN atu halakon lei pensaun Vitalisia ne’ebé habokur deputadu/a sira, Tanba ne’e mak ami nia deskonfiansa ba Parlamentu Nasional no ami prontu ezije nafatin” dehan nia ba jornalista loluwari.tl iha Resintu UNTL Kaikoli Dili, Tersa (16/09).
Luta ba lei pensaun Vitalisia ne’e primeiru haree kona-ba lei numeru 1/2006 ko’alia kona-ba liberdade reuniaun Manifestasaun iha artigu 5 ko’alia kona-ba resensaun 100 metrus ka bandu manifestante halo manifestasaun dook husi 100 metrus.
“Tanba ne’e lei 100 metrus ne’e viola prinsipiu demokrátiku tanba lei ida ne’e ami konsidera desproporsionalidade la nesesariu atu aplika iha ita nia rai no estadu ida ne’e.” dehan nia.
Kondisaun estadu ida ne’e, Nia informa, la kondis ho lei ne’ebé mak iha tanba ne’e manifestante sira husu atu halo alterasaun no define didiak lei ida ne’e.

Hafoin ne’e, Parlamentu Nasionál liuhusi reuniaun plenária ordinária, iha 16 Setembru 2025, Deputadu sira aprova ho unanimidade, ho votus a favor 57, kontra 0 no abstensaun 0 ba Rezolusaun n.º 65 kona-ba reorganizasaun ba jestaun no utilizasaun efisiente ba frota transporte Parlamentu Nasionál nian.
Parlamentu Nasionál rezolve, tu’ir artigu 92 Konstituisaun Repúblika nian, mak hanesan “kansela prosesu akizisaun ba karreta foun sira ne’ebé rejistu iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba 2025.
No Determina katak Sekretariadu-Jerál Parlamentu Nasionál nian adopta medida administrativu no finanseiru sira ne’ebé destina ba manutensaun no utilizasaun efisiente ba frota ne’ebé iha ona, garante kontinuidade ba atividade parlamentár sira” sita iha rezolusaun.

Maibé, Prezidente Bankada PLP Maria Angelina Lopes Sarmento hatete, rezolusaun ne’e tarde ona maibé tenke halo hodi hatan ezijensia manifestante sira.
“Embora tarde ona mais la buat duke ita la halo ita avansa ba aprova rezolusaun ida ne’e mais TPC seluk ne’ebé ita presiza hanoin mós, ne’ebé sai nu’udar akordu ida husi estudante sira horseik (segunda) maka altera mós Lei Pensaun Vitalisia no Lei Manifestasaun” dehan nia.
Nia dehan, ida ne’e mós sai akordu Traballu de Kaza ba deputadu sira tanba kontinuasaun husi asaun primeiru ho segundu kontinua ezize atu tenke halo alterasaun.
“Ezizensia ida rezolvidu ona mais ezizensia seluk mós ita tenke responde” dehan nia.
Tanba ne’e Deputadu sira vota afavor hamutuk 57 kontra 0 no Abstensaun 0.
Sesaun Plenária ne’e prezide husi Prezidente Parlamentu Nasionál exersisiu, Alexandrinho Afonso Nunes, no akompaña husi membru Meza sira.
Rezolusaun proposta ne’e hetan kedas promulgasaun ona iha jornál da Repúblika ne’ebé kansela totál ba prosesu sosa prado.
Iha parte seluk Ministru MPIE Gastão de Sousa, hatete, prosesu sosa karreta ba PN ne’e prosesu la’o hela iha Komisaun Nasionál Aprovizionamentu (CNA) tanba seidauk iha karta formál atu kansela.
“Iha ne’ebá (PN) mak hatene, agora sira tenke haruka surat (formál) mai para ami kansela prosesu, prosesu kansela ne’e tanba hanesan ne’e (ezizensia estudante) prontu ami kansela” dehan nia.
Tanba ne’e MPEI seidauk simu karta formál ida husi PN atu deside kansela kareta ne’ebé oras ne’e sei iha hela prosesu tenderizasaun tanba kompaña barak mak konkore hela iha CNA maibé balu deskualifikadu.
Nia dehan, kompaña manan na’in seidauk iha, signifika seidauk iha kontratu ba komapaña atu sosa.
“Agora kompaña tolu mak ba faze finál, (komapaña) Nasionál, mais relatóriu (CNA) mai mak ha’u hatene” dehan nia.
Karik ikus mak mai dunik, Ministru informa, seidauk iha kontratu oinsa karreta bele mai tanba kompaña manan na’in mós seidauk iha.
Jornalista : Chay Risky

