Loluwari Média (Dili) – Reprezenta Estudante Universitariu Timor-Leste (EUTL) konsege ‘morál’ iha diálogu aberta hamutuk ho Bankada lima iha Parlamentu Nasionál ne’ebé tinan 10 resin budu LVP ho Lei Manifestasaun.
Reprezentante UETL na’in hitu inklui feto ida deskute aberta ho deputadu sira durante oras hirak nia laran kona-ba ezijensia manifestante sira.
Diskusaun manas ne’ebé estudante sira krítiku ba bankada lima iha PN mak hanesan,CNRT,FRETILIN,PD,PLP no KHUNTO.
“Buat ne’ebé ami nota mak ne’e,(deputadu sira) partidu lima ne’e hotu iha tempu kampaña sempre ko’alia programa sira di’ak loos Fó esperansa ba eleitoradu sira (mais) depois de ukun”
“buat ne’ebé sira ko’alia iha kampaña (bosok),entaun povu hela ho esperansa falsa no sai reprezentante bosok ten tanba ita bosok”Membru UETL Cristovão de Araujo iha Diálogu ho deputadu sira iha PN.
Tuir Nia,EUTL sei apelu nafatin ba manifestante sira atu akompaña esbosu lei ne’ebé bankada opozisaun aprezenta tanba sidadaun hotu sei akompaña ba desizaun politika iha PN.
Lei LPV,Tuir nia, laos buat foun tanba tinan 10 resin ema hotu-hotu manifestante sira la konkorda signifika povu konsiente ba nia moris kiak.
“Tanba ne’e mak ami husu,ida mak Lei Pensaun Vitalisia ohin mós ami haree bankada lima pronunsia ona katak iha ona hanoin para atu halakon”dehan nia.
Kona-ba Lei Manifestasaun,Tuir Nia,EUTL konsidera limita estudante sira atu hato’o aspirasaun kritiku ba reprezentante povu iha PN inklui PNTL mós labele halo impedimentu.
“Mais enkuantu reprezentante (deputadu sira) goza iha povu nia leten,tanba lei barak mak benefisia ba individu deputadu sira halo lalais halnusa mak halakon ida ne’e difisil”dehan nia.
Tanba ne’e EUTL hakarak halo akordu ida ho lider bankada lima atu bele sai baze ida forte ba EUTL.
“Se laiha akordu hein deputadu husi Bankada lima produz lalais akordu ida ita hotu asina para akordu ne’e mak ba iha ita nia manifestante sira bele kaer ida ne’e”dehan nia.
Portavoz EUTL José dos Santos Freitas reforsa,presiza atu deskute ho deputadus sira ho klean ba preokupasaun EUTL nian.
“ha’u hanoin ita tenke deskute sasan ne’e para klean tanba ne’e mak atu hatete katak ne’e laos ameasa mais povu mak kuandu hambrik (problema boot)”dehan nia.
Deputada CNRT Virgina Ana Belo hatete,bankada sira iha hotu komitementu atu halo alterasaun ba andamentu konstituisaun.
“Ita halo andamentu ba konstituisaun Para depois ita hasai tiha lei direitu adkiridu ba ema nia direitu ida ne’e primeiru,segundu lei ne’e berlaku (Vale) ba oin labele ba fali kotuk”
Hatan ba kestaun ne’e Membru EUTL Natalisio Nunes hatete,kona-ba direitu adkiridu iha konstituisaun ne’e Norma abstrata ne’ebé tenke presiza hatene karakter da Norma.
“primeiru norma ne’e obriga labele halakon,Norma ne’e fakultativu ke orsida nia tenke komprimenta ba prinsípiu proporsionalidade nesesidade adekuasaun”
“ida seluk halo alterasaun ka define didi’ak lei manifestasaun se kampus ne’e bele tama iha lei ne’e ka lae tanba kampus iha natureza autonomia ne’ebé ami nia hakarak iha dialogu ida ne’e ita tenke rasionál oituan labele retórika de’it”dehan nia.
Tuir nia, tenke hatudu buat ruma ba povu katak PN iha ona konsensu perante katak prezidente PN husi Partidu ida-idak,ida ne’e mak EUTL nia hakarak.
“Ita boot sira akompaña situasaun,Parlamentu hanesan orgaun estratéjika para atu deskute,mais agora Parlamentu sai nakfilak ba trata malu,baku-fila meza,konta istória ba ami ida ne’e la merese”dehan nia.
Membru UETL, Francelina Áurea Freitas de Piedade, hatete,diskusaun ne’ebé iha laos atu ameasas deputadu sira tanba povu terus ona.
“atu akresenta de’it,señora deputada dehan ami ameasa ita boot sira,laiha emeasa ida ba ita boot sira,Deputadu/a konsulta ho povu ne’ebé lakon nia direitu ka lae?husu sira nia hanoin no ideia ka lae?povu barak terus ona”
Tuir Nia,Masa manifestante sira nia emosaun ne’e foin estudante sira de’it,maibé povu iha Munisipiu 13 seidauk konta atu tun hodi halo asaun pasifika.
“Se sira tun saida mak atu akontese,ha’u la fiar katak ita boot sira haruka polisia tiru,povu hahú matenek halo análiza hodi deskobre”dehan nia.
Bankada sira konfesa ba EUTL
Reprezentante Bankada Frente Nurima Ribeiro Alkatiri hatete,lori bankada FRETILIN apresia tanba bankada sira seluk mós hakarak atu hapara LPV no Altera Lei Manifestasaun.
“Atu husu de’it ba PN atu labele hatama (draft LPV) ba gaveta hanesan ho proposta lei indulta nian ne’ebé ami hatama tinan ida ona”dehan nia.
Reprezentante Bankada CNRT Patrocínio Fernandes hatete,bankada rua ne’ebé iha ona esbosu LPV maibé bankada sira sei ajusta hamutuk atu bele lori ba iha diskusaun.
“Mais ohin ita mai ko’alia ne’e ami reprezentante lider bandaka,Ita boot sira mai halo ezijensia ba LVP ne’e loos tanba ne’e mak ohin ha’u ko’alia nakloke”
“ha’u mós labele subar katak desde ha’u (deputadu) hanesan ha’u dehan ida ne’e konstrutivu tebtebes ho krítiku ne’ebé ami sei konsolida hamutuk ho lider bankada sira hanesan ohin ami dehan komprimisiu iha tiha ona”dehan nia.
Patrocínio informa,presiza maioria Deputadu 43 hodi deside hanesan lei manifestasaun.
Reprezentante Xefe Bankada PLP Maria Angelina Lopes Sarmento hatete,esbosu LPV bankada opozisaun FRETILIN ho PLP prepara ona bele submete ba meza tanba bankada lima iha hanoin atu konsensu.
Xefe bandaka KHUNTO Antonio Verdial hatete,uluk kedas KHUNTO husu atu halo alterasaun ba LPV tanba deputadu nain lima de’it labele halo buat ida.
“Ha’u mós sekunda saida mak bandaka fretilin ko’alia katak iha ona draft,agradese submete lais di’ak liu”dehan nia.
Prezidente PN Interiñu Alexadrino Afonso Nunes hatete,bankada lima pronunsia ona katak atu halakon LPV no halo alterasaun ba lei 100 metru manifestasaun nian
Hafoin diskusaun naruk kuaze oras hitu nia laran entre PN ho EUTL ida-idak ho razaun maibé ikus mai konsege iha solusaun bainhira bankada FRETILIN ho PLP aprezenta esbosu lei.
Maibé Bankada CNRT lakohi sai proponente ba Lei ne’ebé aprezenta husi Bankada PLP-FRETILIN ne’e, ho rajaun CNRT mós iha rasik versaun ketak atu aprezenta.
Enkuandu PD ho KHUNTO tuir de’it saida mak bankada tolu ne’ebe aprezenta ona hodi hein debate iha semana oin loron 25.
Ekipa Kobertura