Loluwari Média (Dili) – Ministru Defeza (MD), Kontra Alimerante Donaciano Costa Gomes “Pedro Klamar Fuik” hatete, forsa Komponente Naval hahu dezenvolve aan ba forsa modernu maske hasoru difikuldade oi-oin.
“Hanesan ita bo’ot sira hatene komponente naval ohin vinte 23 anos tranformasaun husi embriaun Falintil nian. Komponente Naval mai husi pensamentu estensaun konseitu ne’ebé mak Falintil sira iha atu bele extende fiar ba soberania, la’os iha rai leten de’it, maibé ba to’o ita nia tasi, nomos to’o ita nia lalehan.” Dehan Ministru Defeza (MD), Kontra Alimerante Donaciano Costa Gomes “Pedro Klamar Fuik” iha nia diskursu durante partisipa serimonia aniversariu Komponente Naval iha baze Naval Hera, Domingu (12/01).
Governante ne’e rekorda, fofoun atu estabelese forsa armada ida husi Portugal lider sira deside atu estabelese Komponente Naval tanba ne’e lider Timor-Leste hahu kria kooperasaun ho Portugal hodi apoiu navios klase Atauro ho Oe-Cusse.

“Ohin ita iha komponente naval ida ne’ebé mak rebostisidu komponente ida iha dezenvolvimentu barak iha nia rekursu. Ita labele kapasita de’it presiza operasionaliza ita nia operasional.”
“Tinan 23 komponente Naval iha buat barak mak halo ona. Hahu husi nia kuadru Juridiku konseitu estratejiku atu dezenvolve Komponente naval ho diak.”
“Ita bele hatete Falintil hotu merese, ha’u hato’o ha’u nia parabens ba sira tanba ho sira nia persistensia, sira nia konviksaun ohin ita iha Komponente Terestre, ita iha Komponente Naval, ita iha Komponeonte Aerea ne’e tanba sira nia determinasaun.”
Klamar Fuik haktuir, iha 2001 bainhira FALITIL transforma ba F-FDTL husi King College hatete Timor-Leste, iha de’it forsa operasaun batallaun rua, divizaun rua no departamentu komunikasaun ida. Tanba momentu ne’eba Timor-Leste la mehi atu iha Komponente Terrestre, Komponente Naval no pior liu Komponente Aaero Lijeira ne’e Timor-Leste la mehi atu estabelese.
Maibé tanba ho FALINTIL sira nia persistensia, no sira nia konviksaun ohin ita iha Komponente Terestre, Komponente Naval, Komponeonte Aerea ne’e tanba sira determinasaun. Apesar iha difikuldade barak maibé ikus liu mak Komponente Naval ita estabelese iha 12 Janeiro tanba militar hot-hotu manifesta sira nia solidariedade, espiritu kamaradazen mai atu apoia malu hodi kria ita nia komponente Naval no komponente forsa sira seluk.”
Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál, Domingos Raúl “Falur Rate Laek” husu militár sira reflete ho onestu tanba Timor-Leste tenke iha kapasidade atu dispersa no pre-pozisiona patrimóniu naval sira.
“Envolve kriasaun baze Naval ne’e atu apoiu pontu kosteiras hodi sustenta operasaun naval sira bainhira presiza, liu husi operasaun naval sira, ita kontribui ba esforsu defeza koletiva, integradu no ba kumprimentu kompromisu internasionál sira neʼebé asume iha ámbitu integrasaun rejionál.”
Xefe Estadu dehan Komponente Naval nu’udar Komponente stratéjiku ida-ne’e, ne’ebé ninia atributu sira iha tasi famozu no koñesidu ona, hanesan tasi nu’udar fonte rekursu, tasi nu’udar meiu transporte, tasi nu’udar fatór podér no dominasaun.
“Nu’udar Xefe Estadu-Maiór-Jeneral F-FDTL no por inerénsia nu’udar Autoridade Marítima Nasional, ha’u iha obrigasaun atu fó liafuan enkorajamentu, atu mantein nafatin hahalok sira ne’ebé dignifika ita-nia instituisaun sagrada ne’ebé ita hotu ho orgullu servi, hodi kontinua rezultadu pozitivu sira ne’ebé ita atinji ona iha tinan ikus no halo koresaun ba falla sira mak sai nu’udar referénsia atu hadi’a iha futuru.”
Nia apela militár sira hotu atu hadi’a komportamentu pesoál, uza ekipamentu no rekursu sira ne’ebé Estadu disponibiliza ho rasionalizasaun, optimizasaun, komplementariedade, subsidiaridade, no responsabilidade.”
“Asaun ne’e ki’ik, maibé ne’e sai medida atu hari’i konfiansa nune’e governu bele investe iha buat bo’ot sira. Molok ha’u atu termina ha’u nia intervensaun ida ne’e, hato’o ha’u nia parabens ba mariñeiru sira hotu, no obrigadu barak ba ita bo’ot sira nia komprimisiu, dedikasaun no patriotizmu.”
Komandante Komponente Naval, Komodoro, Higino das Neves, hatete, daudaun ne’e komponente Naval sei menus fasilidade maske nune’e la hamate vontade Komponenete Naval hodi kontrola soberani tasi.
“Parabens ba ita hotu parabens militar husi Komponente Naval ne’ebé ohin ita selebra ejistensia Komponente Naval nia ba dala 23 ho ida ne’e, ha’u husu ba imi hatudu nafatin imi nia profisionalizmu leyalidade hodi servi ita nian instituisaun ida ne’e. Ita bo’ot sira tane nafatin prestijiu institusaun ida ne’e tu’ir mehi luta nain sira nia.”
Jornalista : Chay Risky
