Loluwari Media (Díli) – Estudante sira husi suku neen hamutuk nain 187 sai vítima ba desizaun Ministériu Edukasaun ne’ebé taka Eskola Sekundariu Paralelo Olocassa Ossu Uaguia Munisípiu Vikeke ne’ebé lahó ho desizaun fundamentu.
Porta-voz Movimentu Joventude Ossu, Frenky Erjon hatete,edukasaun nu’udar setor ida ne’ebe atu produs rekursus umanus husi baze to’o Nasionál hodi garante sustentabilidade ba prosesu konstrusaun estadu nian.
“Estabelesimentu klase paralela Olocassa Ossu Uaguia ne’e tulun tebes estudantes iha Suku neen, sira ne’ebé atu tama iha Ensinu Sekundaria bele lori ona Edukasaun ba hakbesik iha baze” Dehan Porta-voz Movimentu Joventude Ossu, Frenky Erjom, Iha jardim 5 de maio, Kinta (15/01)
Tanba durante estudante sira husi Suku neen atu assesu edukasaun iha nivel Ensinu Sekundaria tenke mai hotu ossu villa maibé ho distánsia ne’ebé dook iha tempu udan tenke hakur mota sai risku ba estudante sira-nia vida no afeta ba estudantes no prossesu aprendizajen.
Porta-voz hatutan, liu-husi dekretu lei nó 33/2023, 31 de Maio kona-ba estabelesimentu Ensino Sekundaria, liu-husi Ministeiro Edukasaun iha VIII governu Konstituisionál estabelese klasse paralela Olocassa Uaguia.
Ho bjetivu mak atu lori edukasaun ne’ebe hakbesik aan ba povu atu asesu hanesan ho ema hotu depois de Timor restaura independensia iha 2002 povu Suku neen iha mota sorin hanesan; Uaguia, Ossorua, Uabobo, uaibobo, Builo, Nahareka la assesu edukasaun iha nivel sekundaria.
Estudante ne’ebé hahú assesu Estudu iha 2023 hamutuk 59, iha 2024 estudantes 40 pessoas no 10 ano estudantes 99 pessoas, mai iha 2025 estudantes 48, ho total estudante 187 pessoas.
Entretantu, eskola Ensinu Sekundariu Paralelo Ossu Uaguia ajuda tebes ba Suku neen ne’ebe estabelese iha Ossu tanba edukasaun bele hakbesik ona ba baze.
Maibé infelizmente ho politika IX governu nian liu-husi Ministériu da Edukasaun ho baze diploma ministerial no.23/2025 de 13 de Agusto, kona-ba aprova organizasaun tranzitória Estabelese Ensinu Sekundaria Publiku rede Eskolar Ensinu Sekundáriu deside hodi taka klasse paralela Olocassa Uaguia.
Ho razaun rekursu umanu menus ka estudante lato’o, maibe tuir faktus konkretu Klasse Paralela Uaguia, priense totál kriteiria kapasidade estudantes sira iha diploma ministeriál.
“Desizaun ne’e ami Estudante Universitariu no juventude ossu oan haree injustu no insulto boot ba povu aileba nia oan tanba hamate ona direitu assesu ba Edukasaun iha nivel sekundaria”dehan nia.
Porta-voz afirma, desizaun hirak ne’e hotu estudante no juventude ossu oan mos rejeita total taka Klasse Paralela Olocassa Uaguia, tanba iha konsekuensia fó impaktu ba estudante sira-nia estudu hapara ona prossesu aprendizajen.
No mós obriga estudante sira tenke lao ho kilometru ne’ebé dook hodi tuir prosesu aprendizajen Ossu villa bainhira tempu udan hamosu efeitu negativu sira labele aprende di’ak iha prosesu estudu.
“Ami estudante no juventude lamenta ho Diretora Olocassa Sentral bainhira atu taka eskola refere sem konsulta ho komunidade Suku neen mota sorin hodi aprezenta problema ne’ebé Klasse Paralela Uaguia infrenta”dehan nia.
Maibé Nia dehan,Diretora ne’e uza poder hanesan Diretora foti desizaun ho nonok hodi aprezenta desizaun ba Ministeriu Edukasaun liu-husi diploma Ministeriál taka eskola Paralela Olocassa Uaguia.
“Ami konsidera ida ne’e nu’udar violasaun boot ba direitu estudantes nian, iha ne’ebe hatuur ona iha konstituisaun RDTL”dehan nia.
Tanba ne’e, estudante no juventude Postu Ossu, liu-liu Suku neen 6 husu ba Prezidente da Republika Jose Ramos Horta atu halo anulasaun ba Diploma ministerial Nº.23/2025 de 13 de Agustu ho imediatamente.
Nafatin husu ba Parlamentu Nasional liu-husi komisaun G ba trata assuntu Edukasaun atu haree assuntu ida ne’e ho sériu hodi levanta iha tanba ne’e viola direitu fundamentál sidadaun nian.
Movimementu estudante Ossu husu ba diretor Edukasaun munisipal no Ministeriu Edukasaun hodi foti imediata no foti desizaun rasik labele tuir individu ka pesoál ida nian maibé interese komum.
“tenke tetu no analiza realidade konkretu hodi tuir desizaun ema hotu nian ba interese komum”dehan nia.
Husu Ministériu Edukasaun Munisípiu labele taka matan no taka tilun ba preokusaun estudante, professor, inan-aman no veteranus ba problema taka Klasse Paralela Uaguia.
Jornalista : Aniceto
Editór : Herminio Cardoso

