Loluwari Média (Baucau) – Prezidente Repúblika (PR) José Ramos Horta apoiu nesesidade báziku ba orfonatu esperansa iha Munisipiu Baucau.
Palásiu Prezidensiál liu husi Unidade Servisu Apoiu Sosiédade Sivil (SASS) Asesór Quintiliano Moniz Carvalho hatete, Ekipa SASS simu orientasaun husi Prezidente Repúblika hodi haree direta kondisaun orfonatu esperansa Baucau nian.
“Ita nia Prezidente Repúblika simu informasaun no haree video balun grave ba iha kondisaun fatin hela ne’e, entaun Presidente haruka ekipa SASS mai haree kondisaun Reál no haree rasik ho matan saida maka Prezidensia bele apoiu mai iha Orfanatu ida ne’e.” Dehan Quintiliano Moniz Carvalho ba jornalista sira iha Baucau, Kuarta (21/01).
Tuir Nia,Ekipa SASS halo vizita hodi apoiu nesesidade báziku hanesan; Fós, Mina, Supremie, Kadernu ne’ebé oferese husi kompaña Bandido Kualidade,Manta, Roupa,ne’e apoiu husi Beni ho mos Doadores sira husi Internasionál.
“Ho Apoiu sira ne’ebé ita nia doadores laran di’ak sira fó ita tau hamutuk ho kbiit ne’ebé Prezidénsia iha, ita tulun dadauk ba ita nia oan Orfanatu sira ne’e atu bele uza ba sira nia nessesidade lor-loron nian”dehan nia.
Ba oin,Nia dehan, sei koordena hamutuk ho Ministeriu Sosiál para servisu hamutuk ho asuntus sosial Prezidensial nian bele tau matan di’ak liu-tan hodi kompleta, ida ne’ebe mak seidauk kompleta entaun Prezidensia apoiu tan para kompleta.
Tanba Prezidente ninia prekupasaun mak kondisaun toba ho sira nia nesesidade lor-loron nian no mós ba Timoroan ne’ebé mak ho Voluntariamente tau matan ba sira iha loron no kalan.
“Hanesan ohin difikuldade ida sira hateten hanesan insentiva ida ba sira tanba sira mós iha familia, ho Salario $55.00 dolar ne’ebé hosi MSSI apoiu”dehan nia.
Tanba la sufisiente, Ekipa Palasiu Prezidénsia sei relata relatoriu ba Prezidente Repúblika bele aumenta ba sira, para sira mós bele sustenta mós sira nia familia.
“Sei husi dadus ba sira hodi fó sira nain hira mak tau matan ba ita nia oan sira ne’e, ha’u sei aprezenta ba Prezidente no desizaun tomak Prezidente nian”dehan nia.
Ekipa apoiu Fós saku 20, Mina kaixa rua, supermie kaixa 10, ropa saku ida, Manta saku ida no kadernu lusin 100 hodi fo ba sira atu utiliza.
Iha fatin hanesan,Responsavel Orfonatu Esperansa Cesaltina de Carvalho Soares sente orgullu no agradese tebes ba apoiu sira ne’ebé durante sira presiza dunik.
“Durante ne’e la hetan apoiu husi doador sira, hanesan Xineza sira mak kada fulan sira apoiu de’it hanesan alimentasaun, maibé fulan Dezembru mak sira foin fó ajuda ba ami.”dehan nia.
Preokupasaun,Nia dehan,prinsipál liu iha mak kama toba fatin, armariu tau roupa, kulsaun no mós sumasu, inklui uma mós presiza halo rehabilitasaun.
Tanba uma laran ne’ebé lahó keramik, entaun Orfanatu sira hela iha laiha hijene,tanba de’it uma laiha sala,entaun foer, no rai rahun mós tama barak.
“ida ne’e mak ami hakarak halo rehabilitasaun ba uma ne’e Tanba ita nia oan Orfanatu sira hamutuk 29 kompostu husi feto nsin 14 no mane nain 15 ho idade tinan 2 ho balun, to’o iha iha tinan 17.”dehan nia.
Nia dehan, Orfanatu ne’e hahú harii iha tinan 2008 husi misionáriu Malázia Igreja Protestante mak mai harii orfonatu ida ne’e no ninia tempu hotu sira fila-fali ba sira nia rain iha tinan 2014.
“Ami hetan apoiu Ministériu Solidaridade Sosiál Baukau nian iha tinan 2025 to’o agora apoiu kona-ba orsamentu no mós alimentasaun kada fulan trimestre ami simu mós hanesan nesésidade báziku”dehan nia
Iha Tinan 2025 orfonatu hetan orsamentu rihun $18, maibé agora ne’e hatun ona ba 50% hela rihun $9, no osan sira ne’e bazeia de’it ba item sira ne’ebé iha proposta.
Tuir Nia,Labarik sira ne’ebé hela iha orfonatu ne’e mai husi Munisípiu Baukau rasik, Manatuto, Likisa, Oekusse, Viqueque no Lospalos ne’ebé mesak kbiit laek sira nia oan.
“Sira iha ne’e sira oan kiak, kbiit laek, divorsiu no mós sira ne’ebé kliente husi MSSI, hanesan protesaun labarik sira transfer mai”dehan nia.
Sidadaun Timoroan nain 7 mak Voluntariamente hodi haree no tau matan ba Orfanatu oan sira ne’e tanba sira laiha saláriu ida entaun sira hetan de’it pensaun husi MSSI kada fulan $55 dolar.
“Ami nia pedidu foin halo dunik maibé la kompletu, hanesan ami husu de’it kona-ba ba iha material sira ne’ebé uma laran ninian, maibé ba fila fali ami nia saláriu sira ami la mensióna”
Francelino Manuel Maria Freitas reforsa,nia parte mós mai husi familia ida ne’ebé vulneravel no ida ne’e mak sai motivasaun ba nia hodi haree orfonatu oan sira.
“Uluk ha’u susar no terus maibé grasa Maromak nian ha’u bele moris hodi forma uma kain ho ida ne’e mak motiva ha’u hodi haree no tau matan ba Oan kiak sira iha Orfanatu Esperansa ida ne’e.”dehan nia.
Hanesan ema humanu,Fracelino nia sentimentu ba oan kiak sira ne’e boot tebes tanba nia mós nu’udar ema oan kiak tanba ne’e todan ka kaman prontu responsabilidade.
“Ho ami nia oin mahar ami tenke ba dere ema nia odamatan husu apoiu ba oan kiak sira ne’e ho apoiu oituan hanesan Fós mai husi MSSI Munisípiu Baukau nian maibe apoiu Fós saka 20 kada Fulan 3 ou 4 mak mai”dehan nia.
Reprezenta Oan kiak Izabel Martins sente kontente bainhira Prezidente Repúblika hola inisitiva hodi apoiu nesésidade báziku inklui roupa no kadernu ba sira iha Orfanatu Esperansa ida ne’e.
“Hau sente kontente bainhira Ita nia Prezidente Repúblika mai apoiu nesésidade báziku hanesan Fós, Mina, Supreme no mós Ropa no Manta sira mai ami Orfanatu sira”dehan nia.
Jornalista : Cesar Pires
Editor : Herminio Cardoso
