Sani Netik Rejultadu Ahi Referendum Suar

_{Loluwari Média (Bobonaro) – Tinan 26 ba kotuk ahi suar iha territóriu tomak hanesan ema sunu to’os. Milisia Besi mera-putih Ai-tarak atu sunu mohu rai lafaek ne’e to’o motuk.}

_{Maubere-oan hakmatek iha Ai-Laran, iha foho lolon fatin hotu-hotu hateke de’it ahi suar metan iha lalehan tutun hodi hein anin liberdade ukun rasik aan husi Radio.}

_{“Milisia ho forsa Indonésia rona ami nia hakilar, sira mai ataka ami, Milisia kaer sona ha’u nia kotuk laran, ha’u nia isin sira hari’is ho ran mean de’it”, dehan Bernadino Leoleta ba loluwari.tl iha suku Tapo-Memo, Maliana, Domingu (31/08).}

_{Nia hatete, milisia husik nia no buka joven sira seluk atu oho maibé to’o lokraik, Bernadino, nia fen halai ba kous hodi bolu joven sira lori ba Hospital Maliana.}

_{“Ha’u nia kondisaun grave ha’u la hatene ha’u nia an, Malae UN, sira mak lori ha’u ba hospital Nasionál Guido Valadares (Dili) fó Tratamentu Saúde ba ha’u.”}

_{“Bainhira ha’u sente kondisaun di’ak uitoan ona ha’u husu ba Doutor, Malae UN dehan bele tula ha’u ba ha’u nia moris fatin. Entaun Malae dehan “ita sente di’ak ona”? ha’u dehan “sim di’ak ona ha’u atu ba buka ha’u nia oan sira, tanba sira mate ona ka sei moris?”}

_{Nune’e malae UN rona ida ne’e tula kedas nia ba Maliana maibé grasa adeus nia oan nain rua sei moris no halai mai hakuak nia hodi tanis.}

_{“Maibé ha’u dehan ita moris ona, tanba Timor-Leste hetan nia ukun rasik an ona.” dehan nia.}

_{Joaquim Baptista dos Santos reforsa, rona rejultadu Referendum husi Radio ne’ebé UNAMET oferese ba nia iha Leimea Ai-laran postu Maliana munisípiu Bobonaro.}

_{Nia esplika, sira halai ba hotu Ai-laran ho nia família tanba Milisia sira komesa buka sira atu oho no sunu uma maibé sira nafatin se tilun ba Radio hodi rona rejultadu entre Referendum ka Otonomi.}

_{“Momentu ne’eba ami hahú evakua hotu ba Ai-laran, tanba Milisia sira komesa halo situasaun manas, sunu ami nia uma estraga ami nia sasan” dehan nia.}

_{Rona Referendum manan, Nia dehan, kontente hakuak malu maske iha vila laran Milisia no Militár Indonésia sira hahú halo asaun sunu uma estraga komunidade nia sasan.}

_{‘Hafoin ami rona katak ita Referendum mak manan ami hotu-hotu hakilar maske ami iha Ai-laran maibé ami kontente” nia haktu’ir.}

_{Brutalidade milisia iha Vila-laran fatin hotu-hotu uma sunu mutuk hanesan ema sunu to’os.}

_{“Sira sunu uma hotu maibé ami dehan katak “Rai Timor-Leste imi la lori ba Indonésia” dehan nia.}

_{Regina Bui Maia reforsa, situasaun la di’ak tanba Milisia sira buka ema atu oho no sunu uma.}

_{“Ha’u akompanha ho ha’u nia inan-aman ho alin sira halai ba Odolgomo,ami nia primu balu ema oho iha Halimesak dalan ba Bobonaro nian” nia haktu’ir.}

_{Nai dehan, iha Ai-laran Odolgomo jovens sira besik ba vila hodi rona husi Radio katak TL manan ona.}

_{Maria Coemão mós rona rejultadu Referendum iha ospitál HNGV tanba akompaña  nia laen Bernadino ne’ebé Milisia sira sona.}

_{Povu husu Ukun na’in}

_{Joaquim  Baptista Dos Santos hatete,Povu nia esperansa ukun an ne’e,estadu TL tenke kria ona kampu servisu ba maubere-oan sira atu halo servisu iha nia rain rasik.}

_{“Timor-Leste hetan nia independénsia ba tinan 20 resin ona kria kampu servisu ba ita nia oan sira liu-liu jovens sira,ha’u triste bainhira sira sai atan ba iha ema nia rai.”dehan nia.}

_{Regina Bui Maia Husu ba Governu atu tau matan ba Feto Faluk oan kiak sira ne’ebé oras ne’e sei moris kiak hela.}

_{Bernadino Leoleta, Estadu no Governu  tau matan ba vitima ba 1999 nian no kria kambu servisu.}

_{“Timor-Leste nia ukun rasik an ki’ik ka boot ema hotu husi lorosae to’o loromonu tasi feto to tasi mane ferik no katuas, Labarik no Joven feto no mane nia sakrifisiu no fakar ran ohin loron TL hetan nia independénsia”dehan nia.}

_{Maria Coemão hatete,tenke tau matan ba povu sira liu-liu Bele dada bee-moos ba Suku Tapo-Memo ne’ebé oras ne’e halerik hela.}

_{Lembra hikas,Ohin 4 de Setembro 1999 povu TL nia esperansa ukun an. Sekretáriu Jerál das Nasões Unidas (ONU) Kofi Annan iha Otel Timor kolmera Dili hodi publika ba mundu kona-ba rejultadu konsulta Populár nian.}

_{Opsaun rua ne’ebé ONU fó ba TL bazeia ba akordu 5 de Maio iha Nova Iorke 1999 ne’ebé asina husi Ministru Negosiu Estranjeiru Portugál Jaime Gama hamutuk ho Ministru Negosiu Estranjeiru Indonézia Aly Alatas iha Kofi Annan nia oin hodi halo Referendum.}

_{Iha loron 30 fulan Agostu tinan 1999, iha prosesu nia rohan ne’ebé marka ho intimidasaun no violénsia,maibé maubere-oan sira deside hodi deklara independénsia totál.}

_{Husi totál eleitór rejistadu hamutuk 451.796, 446.953 maka vota, ka maizumenus 98,9%.husi votu válidu sira ne’ebé maka fó, 344.580 (78.5%) hili independénsia no 94.388 (21.5%) hili autonomia no ikus mai maubere-oan  sira restaura independénsia iha loron 20 Maio 2002.}

_{Jornalista : Chay Risky}