Loluwari Média (Ainaro) – Sekretáriu Estadu Kooperativa (SEkoop) vizita grupu agrikultór kuda Ai-funan no Strauwberry iha aldeia Hato-luli, suku Maubisse, postu administrativu Maubessi, munisípiu Ainaro.
Sekretáriu Estadu Kooperativa (Sekoop), Arsenio Pereira, hatete, ohin vizita fatin sira ne’e tanba hetan konvite husi Alumi Parlamentu Foinsa’e konvida partilla informasaun iha Rabilau, postu administrativu Maubisse, munisípiu Ainaro.
“Ha’u nia vizita ne’e, ha’u kumpri konvite ne’ebé Alumi Parlamentu Foinsa’e konvida atu mai partilla informasaun iha Rabilau. Maibé iha mós programa ida, mak vizita ba kampu ohin primeira vizita ba produsaun ai-funan fresku iha Maubisse, entaun ho ida ne’e segunda vizita mai haree produsaun Strowberry,” dehan Sekretáriu Estadu Kooperativa (Sekoop), Arsenio Pereira, ba jornalista sira, hafoin vizita Grupu kuda Strowberry iha to’os Hato-luli, Maubisse, Tersa (12/08).

Governante hatete, iha ne’ebá la’ós to’os ba aifuna de’it, sira halo mós produsaun modo, alende ne’e mos kuda strowberry tanba kreatividade husi juventude ne’ebé governu fasilita joven produtivu sira nune’e bele hetan rendimentu.
“Ita hakarak grupu sira ne’e, ho ninia kreatividade sira hanesan ne’e atu mai haree, para depois hanesan governante no saida mak bele fasilita ba ita nia produtór sira bele halo produsaun tanba sira nia rendimentu mai husi produsaun ne’ebé mak sira kuda rasik hodi sustentá sira nia família no sustenta sira nia moris,”
mezmu produsaun sei ki’ik, tanba mós sira hasoru difikuldade balu iha kampu maibé sira hakarak hetan fasilidade husi governu hodi fasilita sira nia produtu ne’e no bele ajuda sira nia grupu.
“Ohin ha’u ba sira nia to’os laran, sira hato’o mai primeiru sira mós hakarak hetan fasilidade ruma husi governu, no agora daudauk Ajénsia mak fasilita, maibé depois programa termina dala ruma sira ba tiha, entaun laiha ida mak akompaña ona produtór sira.”
Sekretáriu Estadu Kooperativa (Sekoop) muda ona estratéjia ba grupu sira ne’ebé eziste iha Timor-Leste, bainhira programa ne’e fasilita husi ajensia Internasionál termina bele fasilita sira sai fali kooperativa.
“Iha SEKoop ita muda ita nia estratéjia ba grupu sira ne’ebé maka eziste iha ne’e, kuandu programa husi Ajénsia fasilita termina ita bele fasilita sira bele sai kooperativa ida. Tanba iha propriu estatutu ba iha kooperativa sustentavel, tanba sira iha mós estatutu rasik ne’e sira bele ba rejistu legalidade iha notariadu”.
Molok assume kargu Sekretáriu Estadu Kooperativa (Sekoop) durante tinan 20 hala’o knar nu’udar ativista ka servisu iha parte sosiedade sivil kuaze tinan 20 no Organizasaun non-govermental (NGO).
“Ha’u iha esperiénsia antes ha’u ba governu kauze 20 anos iha sosiedade sivil sira iha NGO, ha’u servisu iha área rurál, ne’ebé depende ba doadóres ba programa tinan ida no tinan rua, kuandu grupu sira komesa ona produsaun kapás, depois liu tiha tinan ida no tinan rua ita mai fali grupu ne’e laiha ona.”
Governante husu ba joven produtivu sira ne’ebé hari’i kooperativa, nune’e governu ho nia papel tomak hodi fo fasilitador no regulador nune’e grupu ba produsaun sira ne’e kontinua eziste.
Xefe Grupu Haburas Maubisse, Domingos Eustachius Lourdes, hatete, hanesan produtór ba Strowberry sente kontente tanba hahú husi tinan 2016 hetan apoiu husi Ajénsia United State Amérika (USA) liuhusi Avansa Agrikultor to’o ohin loron maske iha tinan hirak liu ba mudansa klimatika nune’e produsaun menus maibé ho esperansa hodi kontinua nafatin ba produsaun ne’e to’o ohin loron.
“Ita nia produsaun Strowberry hahú kedas iha tinan 2016 bainhira ita hetan apoiu husi Ajénsia USA, liuhusi avansa Agrikultura to’o ohin loron produsaun Strowberry maske iha tinan ida ka rua liu ba, ita iha mudansa klimatika halo ami nia produsaun menus, maibé ida ne’e la hamate to’os na’in sira-nia vontade atu kontínua produsaun,” Domingos Eustachius Lurdes hatete.
Nia dehan nu’udar to’os na’in sente kontente tanba primeiru vez membru governu halo vizita ba sira nia to’os, hodi haree diretamente saida mak sira halo iha terenu.
“Vizita husi Sekoop ida ne’e hanesan primeiru mai iha ami nia grupu hanesan to’os na’in ita kontente tebes, vizita ida ne’e hanesan governu to’o direita mai ita to’os na’in sira nia fatin, saida maka ita halo iha ita nia fatin no dezafiu saida maka ita hasoru durante ne’e.”
Nia infoma Strowberry ne’ebé grupu Haburas Maubisse kuda iha tipu rua, ida hetan apoiu husi Ajénsia United State Amérika (USA), husi Kalifornia no ida husi Indonésia.
“Strowberry iha ne’e iha tipu rua ida mak ita hetan apoiu husi Avansa Agrikultora, husi strowberry kalifornia no fuan bo’ot, strowberry mai husi Indonésia nian fuan ki’ik, nia bo’ot ne’e mai husi Kalifornia,”
Husi 2019 to’o agora agrikultór sira suplay ba iha Merkadu sira iha Dili laran hanesan W Four, Dili Mart, no mós kolektor balu mai foti iha sira.
“Iha 2019 mai to’o agora ita lori direita ba loja Agrikultura iha Timor Plaza, sira muda ba privadu oan maibé ita nafatin suplay ba iha ne’ebá, ita mós halo produsaun ba modo ita halai liu ba merenda eskolar, daudauk ne’e ita servisu hamutuk ho kooperativa CC Hadame iha Maubisse, entaun kada semana produsaun modo no repoillu suplay ba Munisípiu Liquiçá,”
Entretantu grupu Haburas Maubisse, iha membru hamutuk na’in 19 kompostu husi foinsa’e no inan-aman sira ne’ebé inklina iha grupu Haburas ne’e.
Jornalista : Anis
