Loluwari Média (Díli) – Jurista Avelino Coelho no eis membru asembleia konstituinte prefere iha revizaun konstituisaun,Timor-Leste bele opta ona ho sistema Prezidensiál tanba semi-Prezidensiál ne’e estadu kontinua halimar impase politika.
Tuir Nia,TL bele opta nafatin semi-prezidensiál maibé polítika nain sira sei kontinua nafatin kria impase polítika hodi impede prosesu dezenvolvimentu.
“Agora ita nia rain ne’e atu halo dezenvolvimentu ita presiza hanoin ona tanba semi-Prezidensiál ne’e laos ita dehan ladi’ak maibé durante ne’e estadu halimar impase politika hodi trava dezenvolvimentu iha momentu demokrasia lakon tanba ne’e presiza haree normas ne’ebé iha konstituisaun ita presiza reve.”Dehan Jurista Avelino Coello ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál Bairo-Pite Díli, Sesta (12/12).
Tanba konstituisaun presiza buat barak atu tetu hanesan exemplu Tetun no Portugues nee lingua Official 2 siknifika norma revizaun nee tenke abranze matenek iha konstituisaun hodi nune’e fo kbiit ba Rai doben Timor-Leste.
“Agora oinsa mak ita halo revizaun ida ita mak kria normas ba ita nia lei ita labele foti rai seluk nian tanba dala-ruma ita foti ema nian maibé ita la apar ho konstituisaun neebe iha”dehan nia.
Tanba ne’e presiza konstituisaun ne’ebé hatan ba TL nia nessesidade.
“ha’u defende sistema Prezidensiál ho karakteristika Timor-Leste nian hanesan uluk ita nia avo sira ukun ne’e dezenvolvimentu ne’e lao tanba ne’e oinsa ita haree normas sira ne’e fahe ba poderes atu ukun ne’e haree Sosiédade ne’e iha valór.”dehan nia.
Sistema Prezidensiál,Nia dehan,ema hotu preokupa dehan Ditadura maibé ditadura oinsa, Demokrasia ne’e maioria no minoria siknifika maioria manda minoria no minoria nonok ne’e mós hanaran ditadura.
Coelho Esplika,PN iha regras rua iha artigu kona-ba 154 revizaun se bainhira PN halo,ne’e la presiza ⅘ Deputadu nia inisitiva ne’e normál bainhira atu aprova mak presiza ⅔ Deputadus.
Bainhira halo revizaun Estraordinária,Nia esplika,ne’e konstituisaun la dehan tenke tau nia regras katak seidauk Tinan neen Parlamentu sira bele hola inisitiva halo revizaun.
“maibé presiza ⅘ Deputadus atu halo inisitiva bainhira aprovasaun ne’e kontinua ⅔, ba ha’u ne’e nesesáriu tanba tinan 24 anos ona ita haree buat balun lao di’ak tanba ho ita nia sistema governu”dehan nia.
Tanba ne’e mak husu atu diskusaun ne’ebé mak di’ak liu atu tenke uza sistema semi Prezidensiál ka Prezidensiál.?Se bainhira semi-Prezidensiál muda ba Prezidensiál ne’e bele.
Tanba uluk konstituisaun 1975 nia sistema-Prezidensiál ne’e Prezidente mak foti desizaun no Primeiru Ministru ne’e Prezidente nia konferensia tanba Prezidente mós bele prezide konselhu Ministrus ne’e konstituisaun 1975 nian.
“ba ha’u revizaun konstituisaun ne’e laos de’it nessesidade ne’e tenke sai kauza Nasionál oinsa hadia ita nia rain no ita nia ukun.”dehan nia.
Tanba konstituisaun ne’e iha asembleia konstituiante ne’ebé prevee katak liu ona Tinan neen (6) bele halo revizaun ba Konstituisaun,ne’e prosesu ida normál tanba ne’e agora depende inisitiva husi Parlamentu Nasionál (PN).
Jornalista : Cesar Pires
Editór : Herminio Cardoso