Loluwari Média (Baucau) – Xefe Estadu Maiór Jenerál FALINTIL Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente General Domingos Raul “Falur Rate laek” ho Emosaun klean no sentidu responsabilidade ne’ebé as iha foho lulik Matebian nia hun ne’ebé hamrik fo sasin ba Povu Timor nia atenbrani terus ba determinasaun luta ba independensia.
“Ohin ita hotu selebra Ezistensia FALINTIL ba Tinan 51 hahu krisaun FALINTIL mai F-FDTL ho nia tema “Onra ba Martires komprimisiu ba Estabilidade ba Dame” loron ohin lembra hikas Tinan 51. muda istoria kriasaun FALINTIL nian mak ohin ita hanoin hikas Heroinu no heroina sira ne’ebé lakon vida iha Foho Matebian husi ema sivil labarik, Feto, Mane Ferik no Katuas sira mate durante tempu naruk husi Foho lulik ida ne’e hasoru.” Dehan Xefe Estadu Maiór Jenerál FALINTIL Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente General, Domingos Raul “Falur Rate laek” ba jornalista sira iha Sorulai Suku Abu Matebian, kinta (20/08).
Xefe Estadu Esplika Martires sira nia fatin sagradu barak mak selu no sai sasin ba povu TL nia terus, Martires Timor oan sira hotu nia oan ne’ebé fo moris ba ema hotu ohin Povu hotu hanoin hikas ba Komandante FALINTIL sira ne’ebé rejiste no hamutuk ho Povu to’o remata funu. Ohin loron Timor-Leste ida ne’ebé livre no Independensia iha foho matebian atu hamoris fila-fali trazedia maibé aprende hadame malu ho heroi sira ne’ebé isin no ran nakfakar iha foho matebian ida ne’e.
“Ema moris sira mós tenke hadame malu atu nune’e ita bele husik hela ba jerasaun sira legadu dame nian, laos divizaun estadu ida ne’e ho dignu mak ida ne’ebé atu respeita no dignifika ba heroi no heroina sira ne’ebé mate. No sira ne’ebé sei moris ida ne’e mak aktu konkretu rekonsiliasaun, konsensu no moralidade nian inklui unidade nasionál nian, Timor-Leste pertense ba ita hotu. Tanba ne’e ita hotu tenke servi hodi dignifika no fo onra ba rai ne’ebé sustenta ita hotu.”
Peregrinasaun ba foho matebian ne’e okaziaun previlezu ba institusional dedikasaun historika no konsolidasaun unidade nasional iha estrutura Seguransa no Defeza nia laran atu reafirma kolektivamente komprimisu atu servi povu TL ho integridade no dedikasaun ne’ebé metin iha valor fundamental ba nasaun TL.
“Ita nia peregrinasaun mai iha foho lulik Matebian sai sasin ba serku sofrimentu no rejistensia husi timor oan rihun ba rihun, no ohin loron jerasaun foun ne’ebé kaer kilat hanesan Forsa Armada atu servisu ho profisional ba Timor nia independensia tanba ita mai lahanoin ba sofrimentu maibé ita mai atu reflete kona-ba loron FALINTIL nia signifikadu loloos ba dezafiu sira ne’ebé ita hasoru iha tinan hirak nia laran.”
Povu ida ne’e mak povu ne’ebé lahatene nia historia vulnerável nune’e ita labele husik, fatin ne’ebé ohin ema hotu hamri’ik ho nia obra sira ne’ebé hala’o iha ne’e atu dignifika foho matebian no kontinua ilustra ho rekopera no konsensializa povu TL nia identidade rejiliensia no rejistensia hodi kontinua ba futuru.
“Ohin husi Autoridade Seguransa PNTL, Militar, Guarda Prigional, Bombeirus, Funsionariu Publiku no Lider Nasional no povu Tomak atu reflete ita nia pasadu no servi ita nia povu ho diak liu tan tuir valores ne’ebé ita nia gerileiru sira husik hela mai ita, iha momentu ida ne’e ita fo homenagen ba familia vitima no auzensia iha ne’e no ba sira ne’ebé ho sira nia isin deskansa iha foho matebian ida ne’e husi Ferik, katuas, Labarik, Feto no mane ne’ebé lakon iha ne’e liu-liu familia tomak ne’ebé hakoi moris iha rai kuak ne’ebé horseik ita vizita.”
Hasae bandeira iha fatin ida ne’e signifika fo onra ba sira hotu ne’ebé refujiu iha ne’e rekuinese no haraik an katak vida hotu-hotu iha inimigu externu nia laran balun lakon tanba dezentendimentu Timor oan ho Timor oan. Tanba ne’e bandeira rin ida ne’e signifika aktu homenagen no rekuñese lia los tanba sira nia ran no isin no ruin fo dalan ba bandeira TL ne’ebé ohin loron Mundu Rekuñese.
“Responsabilidade no moral ne’ebé iha ha’u nia kabas ho loron FALINTIL halo balansu ba dalan ne’ebé ita liu ona desde independensia nasional mak save prinsipal atu alkansa objetivu prinsipal estratejiku ita nia nasaun nia luta ba libertasaun nasional ne’e esensial luta no sofrimentu kolektiva no ikus ita hetan vitoria ho kolektiva ohin loron ita fo onra ba martires sira ne’ebé lakon sira nia vida ba kauza nasional mak ita tenke louva ita nia povu nia dignidade sira luta tanba defende sira nia dignidade reflesaun ida ne’e la serve atu loke fali sira nia kanek maibé atu prevene eru pasadu nian.”
Jornalista : Cesar Pires
Editór : Herminio Cardoso