Loluwari Média (Díli) – Diretór Fundasaun Mahein (FM), Nelson Carvalho, hatete, relatoriu FM ba delegasaun kompeténsia Servisu Nasionál Inteligensia (SNI) husi Primeiru Ministru (PM) ba Ministru Prezidensiá konsellu Ministru kona-ba irarkia no legalidade.

“Ami nia haree kona-ba despaixu numeru 01/PM/01/2025 ne’ebé hasai husi PM iha nonu governu Konstitusionál iha delegasaun kompeténsia relasiona ho servisu SNI nian ba Ministru Prezidensia konsellu Ministru iha loron 20 Janeiru 2025, hamosu debate signifikativu iha sosiadade, kona-ba kompatibilidade husi delegasaun no previzaun legal ne’ebé regula SNI.” Dehan Diretór FM, Nelson Carvalho ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin Dili, kuarta (05/02).

Nelson hatete, lei numeru 09/2008 ne’ebé estabelese sistema Nasionál Inteligensia determina iha numeru 02 iha artigu 13 katak SNI hanesan servisu publiku ida ne’ebé depende ba PM tanba nia irarkia iha PM.

“Despaixu iha numeru 01/PM/01/2025 ne’ebé delega kompeténsia ba Ministru Prezidensia konsellu Ministru, ne’e FM subliña katak pontu save ne’ebé mak tu’ir mai kona-ba desizaun ida ne’e um transparensia no fiskalizasaun esensiál atu garante mekanizmu klaru hodi monitoriza atividade legadu sira hodi asegura katak alina ho objetivu seguransa Nasionál.”

“Irarkia no responsabilidade bainhira delegasaun legalmente permite PM nia fiskalizasaun estratéjiku tenke mantein atu prezerva integridade SNI nian.”

Interpertasaun delegasaun bele hamosu konflitu juridiku no administrativu ne’ebé presiza rejolve no klareza ho dignu tanba delegasaun kompeténsia SNI nia laran hamosu perguntas fundamental ba irarkia nia responsabilidade no kumpri legal, Iha kontestu ida ne’e krusiál atu avalia Despaixu numeru 01/PM/01/2025 ne’ebé transferensia kompeténsia husi PM ba Ministru Prezidensia konsellu Ministru nian koeziste no previzaun legal ne’ebé regula SNI ho nia estrutura sub-ordinasaun direita ba PM.

Tanba relatoriu ida ne’e deskreve kona-ba delegasaun no prezervasaun kona-ba irarkia nune’e mos alinamentu eskritu legal nian ne’ebé mak eziste no limite legal sira ne’ebé delegasaun nian tanba iha pratika delegasaun no implikasaun dezafiu sira ho solusaun.

“Ami nia analiza aprezenta destaka katak delegasaun kompeténsia ne’ebé relasiona ho SNI ba PCM bainhira hala’o ho forma ne’ebé responsavel no transparensia no tu’ir kuadru regulamentar  bele sai instrumentu atu hadia esensial administrativa ho operasional sira.”

Maibé delegasaun atu alkansa nia objetivu sira sem kompromete integridade autonómia no administrativa SNI nian esensiál tebes atu implementa mekanizmu monitorizasaun ne’ebé klaru ho rigorozu.

Funsaun delegasaun hala’o ho maneira ne’ebé alina ho objetivu estratéjiku seguransa nasionál nian katak PM nia fiskalizasaun estratéjiku nafatin impaktu ou laiha mudansa maske delegasaun ba ona iha PCM maibé nia autoridade prinsipál no irarkia laiha mudansa.

“Ami rekomenda atu estabelese mekanizmu inspesaun ne’ebé klaru no kria mekanizmu espesaun ne’ebé forte no esensiál atu monitoriza abilidade delegasaun hala’o hela ho asegura ba atividade sistema SNI nian.”

Tanba estabilidade relatoriu sira periodiku ne’ebé fo detallu kona-ba atividade ne’ebé hala’o ho abilidade iha delegadu nia okos no designa ekipa ida ne’ebé  responsabilidade ba auditoria no avaliasaun ba dezempenu Funsaun delegasaun nian tanba irarkia ne’ebé mak lei SNI fo nia mandatu katak irarkia ba PM maibé Diretor Geral SNI nia level labele hanesan ho Ministru tanba nia labele submete tanba Ministru seluk tan maibé nia submete ba as liu ba PM ne’ebé kumprimenta lei seguransa nasionál.

Bainhira delega atividade sira séluk ne’ebé mak iha ligasaun iha terenu maibé koordenasaun iha terenu ho delegasaun kona-ba servisu SNI nian tenke kontínua nafatin ba PM tanba PM nu’udar irarkia ne’ebé as liu ba SNI tanba lei SNI nian hatete katak Diretor Geral SNI ne’e ekivalente ho Ministru tanba ne’e nia labele submete ba Ministru ida ne’ebé level hanesan maibé ba level as hanesan PM tanba ne’e Fundasaun Mahein nia haree ne’e rekomedasaun Politiku.

“Tuir lei sistema Nasionál Inteligensia Diretór geral SNI ekivalente ho Ministeriu bainhira nia submete ba iha ministeriu ida nia okos ita bele dehan konflitu legalidade tanba ne’e ami konsidera Despaixu politiku nia legalidade laforte tamba kna’ar ne’ebé lei seguransa nasionál preve kontinua nafatin irarkia PM nia okos.”

Jornalista : Chay Risky

By Ilima'a

Profile Loluwari Media online Loluwari media Online nudar instituisaun midia ida, ne’ebé hala’o nia atividade konaba partilla informasaun ba publiku, iha kapital Dili. Iha suku vila verde postu administrativu Vera Cruz. Loluwari.com foku partilla informasaun atual sira ne’ebé akontese kada loron iha rai laran, liliu preokupasaun publiku nian iha area remotas to’o iha nivel nasional. Loluwari media online hahu nia atividade hodi pasa informasaun iha situasaun estadu emerjensia daruak metade fulan maiu tinan 2020. Maske nune’e loluwari Media online foin mak hetan lisensa husi servisu rejistu verifikasaun emprezarial Institutu publiku SERVE, IP husi kompania LOLUWARI IRA, LDA iha loron 30 fulan junu tinan 2020, ho nia lisensa operasional 1322586. Bazeia ba lei komunikasaun social artigu 40 no 41 konaba liberdade imprensa no liberdade espresaun sidadaun hotu iha direitu atu expresa sira hanoin tuir dever no obrigasaun ne’ebé la viola ema seluk nia liberdade. Inisiativa hari’i Loluwari Media Online, tanba ejensensia konsellu imprensa nian konaba publikasaun informasaun ne’ebé fo sai ba publiku tenke tama kategoria konsellu imprensa nian, no instituisaun media sira atu publika informasaun tuir lei komunikasaun social no komunga kodegu etika jornalistika ne’e sai ukunfuan ba jornalista sira hala’o kna’ar. Instituisaun media sira nia papel partilla informasaun ba publiku liuhusi publikasaun lorloron ho meius komunikasaun social sira kompostu husi media elektronika, media imprime no media online. Ne’ebé publikasaun informasaun sira laiha intervensaun husi media nain sira ho intensaun politika no ekonomia. Loluwari Media Online nudar instituisaun media privadu ne’ebé eziste atu publika informasaun tuir padraun Konsellu Imprensa no mos asosiaun jornalsita sira hanesan Timor Leste Press Union TLPU, Asosiaun Jornalista Timor Leste ne’ebé sai matadalan ba kna’ar media sira. Loluwari media online nudar instituisaun media ho orientasaun lukrutivu hanesan media privadu ne’ebé loke kampu servisu ba an rasik iha era agora hodi redus desempregu iha rai laran. Rendementu ne’ebé loluwari hetan sei mai husi iklan husi parseiru sira hanesan governu, seitor privadu sira seluk opiniaun no meius seluk. Atu fasilita salariu ba nia membru sira ne’ebé mak emprega aan iha Loluwari Media Online. Buat seluk ne’ebé la mesiona sei kesi iha regulamentu internu kompania nian ho rigorozu. Vizaun no Misaun Vizaun • Nudar referensia ne’ebé inspira leitor sira liliu publiku nia prepetiva konaba informasaun ne’ebé adekuadu iha era global ba liberdade publiku nia atu konsumu informasaun. Misaun • Informasaun ne’ebé ho tipu edukativu nudar kontrolu sosial ba publiku. • Partilla informasaun iha teritoriu tomak kobre informasaun atual akontesementu atual iha area edukasaun saude ekonomia, agrikultura no seitor produtivus sira. • Hamri’ik ho Forma rasik atu pasa informasaun iha politika redasaun no editorial ne’ebé tuir matadalan kodegu etika jornalistiku. • Produz nutisia ne’ebé independent no livre husi presaun politika no ekonomia maibe firme publika informasaun ho balansu no diferenti. • Produtu informasaun ne’ebé kualidade Strutura redasaun Xefe Redasaun : Cesar Pires Kordendor Kobertura : Alberto Pires Sekretaria Redasaun : Fernando da Costa Redaksi: Herminio Cardoso, Fernando da Costa, Alberto Pires, Sergio da Cruz, Elio da Costa, Estevão Nunu, Diretór Kompania Loluwari Ira, LDA : Herminio Cardoso Manajer Iklan/Marketing: Hernania Febriani Soares Cardoso Finansa : Otilia Caldas IT/Web: Benigno Aquino Campos, Salis Cardoso Office : Lemorai, Vila Verde, Vera Cruz, Dili, Timor Leste. phone: 74327856 (WA/SMS) fanpage facebook : loluwari media online email : cesarpires046@gmail.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!