Loluwari Média (Díli) – Jestór Produsaun Sentru Audivisual Max Stahl Timor-Leste (CAMSTL), Rogerio Cardoso Neves, hatete, Konsulta Popular ba dala 26 loron especial nune’e CAMSTL mai munisípiu Bobonaro postu administrativu Maliana, suku Tapo-Memo, loke Filmajen antigu ba Komunidade sira atu bele hatene historia Timor-Leste.
“Signifika katak arkivu sira ne’ebé durante ne’e CAMSTL rai iha Sentru Audivisual Max Stahl Timor-Leste, hatudu ou loke fila-fali memoria pasadu ita nia luta libertasaun ba ita nia komunidade sira atu nune’e ita nia komunidade sira bele refleta fila-fali ita nia historia akontesimentu no trajedia sira ne’ebé tinan 20 resin ba kotuk, liliu ita nia prosesu luta 24 anos.” Dehan Rogerio Cardoso Neves, ba loluwari.tl iha suku Tapo-Memo Maliana, Sabadu (30/08).
Nia esplika, ho Memoria sira ne’e mak durante CAMSTL lori Video Pasadu sira ne’e ba munisípiu no postu sira atu projeta Filme Historiku sira ne’e ba komunidade sira, nune’e hatene historia pasadu sira ne’ebé asuwain Timor Oan luta hodi defende Rai no povu hetan nia independénsia.
“Ho programa Max Stahl ne’e komunidade antujiasmu iha munisípiu hirak ne’ebé ita hakat liu tanba Filme ne’e sai nu’udar historia realidade ne’ebé ita nia nasaun hasoru iha tempu difisil nia laran. Tanba ita nia Maktoban Saudozu Max Stahl, rai hela memoria barak iha Sentru Audivisual Max Stahl nian iha kapital Dili no nunka lori ba munisípiu tanba ne’e mak CAMSTL lori ho nia programa ba munisípiu lori mos ho arqivu sira ne’e ba ita nia komunidade sira atu bele hatene ita nia historia no prosesu luta libertasaun nian.”
“Komunidade no joven sira iha munisípiu koriozu atu hatene historia tinan 20 resin nian ba kotuk saida mak akontese, tanba ne’e mak programa CAMSTL lori programa ne’e ba munisípiu hafoin komunidade sira hatene historia pasadu sira ne’ebé akontese iha tempu difisil.
“Historia moruk ne’ebé ita nia luta na’in sira hasoru iha tempu difisil terus no susar, mataven no ruin naklekar lemo-lemo iha fatuk kuak ailaran, sa’e foho no hakur mota no mate hamlaha tanba hakarak Timor-Leste hetan independénsia. Tanba ne’e mak ita nia Maktoban Saudozu Max Stahl ne’ebé ho nia aten brani halo memoria, halo Filme Realidade ne’ebé uluk ita nia luta na’in no guerileiru sira halo mak agora mai halo Filme ho nia Titulu “Rejistir Venser” ho komponente tolu, mak frente armada, frente diplomáta no frente klandestina nian liu ba ita nia komunidade sira atu bele hatene historia.”
Filme ne’e ho Maktoban Saudozu Max Stahl nian ho Titulu “Memoria Max Stahl” ne’e ko’alia kona-ba Maktoban nia viagen mai iha Timor-Leste, no nia halo saida iha TL no nia kontribuisaun ba luta libertasaun tinan 20 resin nia misaun iha TL. Tanba maktoban rai arkivu barak iha Sentru Audivisual Max Stahl Timor-Leste.
“Ha’u husu ba ita nia komunidade sira hotu bele nonton fila-fali Filme ka memoria Historia abut husi Timor-Leste, nian tanba Sentru Audivisual Max Stahl nia papel importante atu transmite filmajen ne’e ba komunidade sira hotu tanba ita nia historia ne’e moruk. Nune’e jerasaun foun sira bele hatene historia bainhira nasaun Timor-Leste, hamrik ho nia historia rasik.”
Xefe suku Tapo-Memo, Joaquim Baptista dos Santos, agradese ba Sentru Audivisual Max Stahl Timor-Leste (CAMSTL), bele hakat mai iha munisípiu Bobonaro, postu administrativu Maliana, suku Tapo-Memo, loke Filmagen antigu sira ba komunidade sira hodi lembra historia pasadu ne’ebé nakonu ho Aitarak no Sofrimentu oioin.
“Ami bolu Sentru Audivisual Max Shatl Timor-Leste, atu bele publika fila-fali Video ou Filmagen ita nia Luta na’in no Guerileiru sira nia Luta no Dedikasaun, ohin loron Timor-Leste hetan nia independénsia, tanba ne’e mak ha’u husu labele rai historia mai iha bolsu maibé historia loke ba komunidade sira hotu atu nune’e ita nia komunidade liliu jovens no jerasaun foun sira bele kuñese no hatene ita nia historia.”
Bainhira historia rai de’it iha bolsu aban bainrua ita mate hotu mak historia bele lakon leet de’it no Jerasaun foun sira ne’ebé iha munisípiu, postu, suku no aldeia sira la hetan historia.
“Ha’u husu ba komunidade sira liliu ba joven foinsa’e sira hotu atu bele hatene Historia Timor-Leste, tanba Timor-Leste mai ho nia historia rasik tenke aprende historia atu nune’e imi bele hatene historia.”
Komunidade suku Tapo-Memo, Regina Bui Maia, sente kontente atu haree Video Pasadu ne’ebé Asswa’in no Guerileiru sira nia luta no dedikasaun ho sofrimentu oioin hafoin Timor-Leste hetan nia independénsia.
“Ha’u sente kontente hodi haree fila-fali video pasadu ne’ebé ita nia luta na’in sira luta iha tempu difisil nia laran. Bainhira ha’u haree video pasadu sira ne’e, ha’u foin sente katak ita nia luta ne’e ho aitarak oioin, sofrimentu terus no susar mak ita hetan ita nia independénsia, tanba ne’e ha’u sente triste bainhira ita nia pasadu nakonu ho sofrimentu bo’ot mak ita hetan ukun rasik an no ha’u nia obrigada barak ba Sentru Audivisual Max Shatl Timor-Leste, ne’ebé ohin bele mai to’o iha ami nia suku Tapo-Memo hodi loke Filmagen Antigu hodi ita hanoin hikas historia pasadu sira.”
Jornalista : Chay Risky