Loluwari Média (Aileu)-Transformasaun Loron FALINTIL ba Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) kompleta ona Tinan 25 foin primeira vez iha ona Akademia Militár konjunta iha Timor-Leste.
Tanba ne’e,Ministériu Defeza (MD) hamutuk ho Instituito Defeza Nasiional (IDN) ho FALINTIL Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL), ofisialmente halo ona inagurasaun edifísiu Akademia Militar Konjunta (AMK) Foun no lansamentu website ofisiál Insitituito Universitario Defeza Nasional (IUDN).
Lansamentu ba inaurasaun ne’e halao iha Area Hundolte, Aldeia Bandera hun, Suku Liu Rai, Postu Administrativu Aileu vila, Munisípiu Aileu.
Ministru Defeza (MD), Kontra Almirante, Donanciano Costa Gomes “Pedru Klamar Fuik” hatete,inagurasaun akademia militar konjunta nu’udar komprimisiu ba defeza modernu, integrada no aumentada ba iha futuru.
Tanba ne’e, akademia militar ne’e reprezenta infrastrutura modernu ne’ebé hola parte iha sira nia vizaun hodi kria forsa profisionál, kapas no signifikadu ne’ebé transforma diferentes estudu.
No diferentes kompleksidade ne’ebé atu sai forsa ne’ebé mak koezaun no profisionál iha futuru hodi ba servisu seguransa nasional hodi garante paz no estabilidade iha nasaun.
“Durante tinan 25 ita-nia militar frekuente esperensias ho militar sira husi nasaun oi-oin, tanba ne’e ho akademia militar konjunta ida ne’e bele eleva sira nia kapasidade intektuál hodi hamutuk prevene krime sira iha futuru.” Dehan Ministru Defesa (MD), Kontra Almirante Donanciano Costa Gomes “Pedru Klamar Fuik” ba jornalista sira iha Aileu, Segunda (02/02).
Konstrusaun edifisiu akademia militar konjunta, konstrui hahú hatuur fatuk dahuluk iha loron 30 fulan Agostu Tinan 2025 ne’ebé mak konstrui husi Empreza Xineza ho valor orsamentu Millaun tolu.
Xefe Estadu Maiór Jenerál Falintil Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jeneral, Falur Rate Laek hateten, Aileu la’ós fatin insignifikante iha narativu istóriku.

Maibé Aileu mak rai ne’ebé FALINTIL moris, ne’ebé sira hasoru ho tenasidade, ne’ebé sira forma sira nia identidade nu’udar forsa libertasaun. Aileu mós rai ne’ebé transforma forsa rezisténsia ne’ebé iha instituisaun defeza modernu.
“Ohin loron, iha Aileu Akademia Militar tuur, simbolikamente ligadu ba pasadu gloriosu rezisténsia ba futuru profesionalizmu ne’ebé la iha duvida. Ne’e la’ós koinxiénsia superfiisial, nia mak kontinuasaun istóriku profunda no intenzionál.”dehan nia.
Tuir falur, eskola akademia militar marka inísiu siklu permanente no regular rekoñesimentu institusionál. Medalla sira ne’ebé fó, ohin loron simboliza justisa no rekoñesimentu ne’ebé dignu.
“Ha’u halo apelasaun espesiál ba família personál militar sira. Imi mak baze invisivel maibé la substituiível ba forsa institusionál. Bainhira imi nia oan, mane, no feen sira ba halo misaun difisil iha territóriu perigozu no kondisaun desafiante, mak imi nia apoiu morál ne’ebé la makas, imi nia sakrifísiu konxiente maibé silensiozu, imi nia domin amor ne’ebé la iha duvida, mak sustenta sira no fó korajen.”dehan nia.
Diretór Institutu Defeza Nasional (IDN), Nuno Corvelo Sarmento, haktuir katak, eventu ne’e iha valor istóriku, institusionál no nasionál ne’ebé aas, tanba marka kontinuidade dalan husi luta rezisténsia armada ba konsolidasaun Estadu Demokrátiku.

“Eventu komemorativu ohin halao ho enkuadramentu prinsipál tolu, mak hanesan, inagurasaun edifísiu foun ba servisu formasaun no hanoin estratéjiku, lansamentu website ofisiál Akademia Militar Konjunta”
No komemorasaun tinan 25 Transformasaun FALINTIL nu’udar forsa rezisténsia armada ba F-FDTL hanesan forsa regulár Estadu nian,komemorasaun tinan 25 ne’e fó oportunidade atu reflete momentu desizivu ida iha istória kontemporánea Timor-Leste.
FALINTIL, hanesan pilár militár iha luta ba libertasaun nasionál, no nia transformasaun ba F-FDTL simboliza pas husi rezisténsia armada ba forsa nasionál ida-neebé profisionál, dixiplinadu, konstitusionál no subordinadu ba poder polítiku demokrátiku.
Munisípiu Aileu koñesidu nu’udar sentru importante iha istória rezisténsia armada no seguransa nasionál no ohin loron, Aileu simboliza ligasaun istórika entre luta ba independénsia no esforsu kontinuu atu konsolida Estadu.
“Hodi Inagurasaun edifísiu foun no lansamentu website Akademia Militar Konjunta reprezenta investimentu estratéjiku Estadu nian iha área formasaun, koñesimentu no hanoin estratéjiku, hanesan baze fundamentál ba defeza nasional ho komponente ida digitalizadu modernu, liu-husi aplikasaun (Smart Education System/SES )”dehan nia.
Nia dehan,Akademia Militár ne’e sei prepara kuadru Militar, Polisial no Sivíl sira atu hasoru dezafiu seguransa kontemporánea, estabilidade nasionál, rejionál no internasionál, hodi asegura dezenvolvimentu ida produtivu no sustentável ba longu praju.
IDN reafirma nia kompromisu atu fó onra ba legadu FALINTIL, hametin F-FDTL no kontribui ba formasaun lider estratéjiku sira ne’ebé iha futuru sai nu’udar servidór kualifikasaun estadu nian.
Akademia Militar Konjunta sei fó kontribuisaun signifikativa ba formasaun lider no kuadru superiór F-FDTL no PNTL, inklui partisipante sivíl sira. Akademia ne’e sei akomoda estudante to’o ema 120, liu-husi prosesu konkursu públiku ne’ebé halao husi Ministériu Defeza.
Jornalista : Cesar Pires
Editór : Herminio Cardoso