Loluwari Média (Aileu) – Transformasaun FALINTIL ba Falintil Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ne’e klaru ona tuir vizaun estadu nian hodi bele garante soberania Timor-Leste nian.
Xefe Estadu Maiór Jenerál F-FDTL Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek” hatete,loron 2 fulan Fevereiru nu’udar marka siknifikante históriku tinan 25 transformasaun Forsa Armada Libertasaun Nasionál Timor-Leste (FALINTIL) ba Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL).
“modernizasaun ba ita nia Forsa Armada nia vizaun ne’e klaru no determinadu tanba transforna Gerileiru sira ba soldadu profissionál atu konverte ba instituisaun F-FDTL sei tranforma kapasidade ida ne’ebé metin hodi garantia TL nia mehi atu afirma nia soberania iha territóriu Nasionál.”dehan falur iha ambitu selebrasun loron FALINTIL ba dala-25 iua Aileu segunda-feira ne’e.
Tinan 25 ne’e periodu ida transformasaun Extraordinariu iha jornada ida ne’e nia laran hodi hari enkuadramentu institusionál lejislativu sira ne’ebé permite implementasaun estratéjiku ne’ebé define ona.
“Ita nia dezenvolvimentu kapasidade operasionál sira ho investimentu rekursu humanu progresaun kareira no formasaun kontinua iha tinan ne’e sei implementa Statutu F-FDTL nian”dehan nia.
Tuir Nia,laos aktus Administrativa nian maibé ho aktu historiku no justisa,F-FDTL rekoñese sira ne’ebé luta ba libertasaun TL nian ne’ebé uluk hasoru susar ne’ebé at liu hodi fakar Ran iha foho lolon sira.
Transformasaun Institusionál ne’ebé realiza bainhira iha lideransa futuru nian, ohin kompleta transformasaun FALINTIL ba F-FDTL tinan 25.

“Ida ne’e mak inisiu konsolidasaun ita nia doutrina Militár ne’ebé sei orienta F-FDTL iha jerasaun sira tuir mai tanba ohin ita kuda fini aban ita sei hetan rezultadu ida ne’ebé preparadu di’ak iha etika fundamentál “dehan nia.
Tanba prinsípiu fundamentál ne’ebé define atu leál ba nasaun, leál ba Konstituisaun, leál ba kamarada sira no leál ba valor sira ne’ebé harii Instituisaun F-FDTL ne’e luta hasoru operasaun.
Tinan 25, konstrusaun lori Instituisaun F-FDTL ba faze krítiku no konsolidasaun Instituisaun Armada nia esperansa no kontinuasaun ba futuru.
Iha fatin hanesan Ministru Defeza (MD), Kontra Almirante Donanciano Costa Gomes “Pedru Klamar Fuik” kompremetidu katak, sei kontinua fortalese no moderniza kapasidade inklui hadia kondisaun moris ba membru F-FDTL sira.
“Hanesan Ministru Defesa, ha’u re-afirma kompromisu Estadu nian hodi kontinua fortelese F-FDTL, moderniza kapasidade, hadia kondisaun moris, investe iha edukasaun no saúde militar”dehan nia.
Nia dehan, iha lojístika no interoperabilidade,fortelese F-FDTL katak fortelese konfiansa nasionál,Katak garante instituisaun militar moris hamutuk, apolítika, disiplinada no besik ba povu, serve iha sirkunstánsia hotu ho honra no transparênsia.
Governante ne’e hatete, F-FDTL moris iha estrutura, doutrina no maturidade, persiza konsolidasaun komponente terrestre, afirmasaun komponente Navál.
No moris komponente aérea, liu-liu aprendizajem esijente hodi sai Forsa Armadas iha estadu demokrátiku ida, ho regras klaras, kontrolu sivíl, respeitu ba direitos humanos no responsabilidade ba instituisaun sira repúblika nian.
“Defeza soberania katak, proteje ita-nia rain, tasi no espasu aéreo, liu-liu proteje vida no dignidade ema ida-idak nian. Signifika prontu atu responde ba ameasa tradisionál no dezafiu foun sira”
Nia dehan,F-FDTL prontu atu responde ba desastre natural, krize humanitária, krime transnacionál, peska ilegál, ciber ameasa no desinformasaun.
Maibé,Nia haktuir, Forsa Armadas husi país kiik, korajozu no naklodo mundu ida tenke mós sai instrumentu paz nian. Timor-Leste moris husi solidariedade internasionál.
Tanba ne’e, husi inísiu nia mandatu hanesan Ministru Defesa, ne’ebé responsável ba administrasaun Forsa Defesa, hetan medidas hodi konsolida no dezenvolve FALINTIL-F-FDTL liu-husi dezenvolvimentu ne’ebé iha.
“garantia kondisaun ba imi nia empregu operasionaál no kapasidade ba kumpre misaun konstitusionál”dehan nia.
Ba esforsu kapasidade rekursu umanu sira nian, iha ne’ebé inklui estabelesimentu akadémia militar to’o iha área apoiu sosiál, estabelesimentu kondisaun sira ne’ebé permite apoiu sosiál ba militares no família militar.
“hau-nia matan ba Objetivu Estratéjiku Direitiva Ministeriál Planeamentu Defesa Militar no, simultaneamente, objetivu ida husi Programa IX Governo Konstitusionál”dehan nia.
Edifikasaun kondisaun ba apoiu sosiál no saúde ba militares FALINTIL-FDTL no família sira. Iha objetivu ne’e, inklui instalasaun ospitál militar, neebé sai aspirasaun defesa no forsa armada.
konstrusaun bairros ba família militares no, laos menus importante, kriasaun Asosiasaun Nasionál Militares F-FDTL, embrião apoiu sosiál ba militares.
“Ita nia bandeira tenke sai koñese laos de’it tanba kbiit, maibé tanba disiplina, kompeténsia no respeitu ba valor universál sira. Nunee, iha perspetiva seluk, hau fó atensaun no valor espesial”dehan nia.
F-FDTL. Pátria presiza talentu no determinasaun husi feto no mane hotu. Forsa moderna inklusiva, meritokrátika no esijente. Iha fatin ne’ebé iha profesionalizmu.
La iha fatin ba diskriminasaun, abuzu ka violénsia respeitu mútua no honra servisu mak arma ululuk ba militar ida-idak.
“Ha’u fó lian ba timorense joven sira. Ita-nia independénsia laos pontu de chegada. Nia servisu loron-loron, tanba liberdade presiza guardisaun no konstrutores”
” Se imi hili serve Timor-Leste iha F-FDTL, halo ho kompeténsia no ho kórason. Se imi serve iha setor selu-seluk, serve ho patriotismu hanesan no estudu, servu, respeita lei, kura komunidade, defende lia- loos.”dehan nia
F-FDTL selebra tinan 25, instituisaun ne’ebé aprende manán ho rezisténsia no serve ho disipliña.
Tanba ne’e Ministru Defeza husu atu iha tinan 25 tuir mai, sei iha profesionalizmu boot liu, prontidaun boot,no besik liu ba povu. F-FDTL sei sai muralla forte ba soberania no liman seguransa ba timorense iha tempu susar.
Jornalista : Cesar Pires
Editór : Herminio Cardoso