Loluwari Média (Díli) – Provedoria Direitus Humanus Justisa (PDHJ) halo ona investigasaun ba polémika rekrutamemtu kadetes PNTL ne’ebé hamosu familiarizmu hahú husi komandu Jerál to’o Komandante Munisípiu sira nia oan mak pasa hakat ba teste saúde.
Tanba ne’e bainhira ekipa PDHJ halo averiguasaun ba dokumentus hotu lista kadetes PNTL iha dunik iregularidade familiarizmu ne’ebé presiza tenke halo anulasaun tanba rejultadu la justu.
Provedór Direitus humanus Justisa (PDHJ),Virgilio da Silva Guterres “Lamukan” hatete,PDHJ halo ona karta ba MI atu anula hodi halo re-verifika ba lista kadetes ne’ebé sai polémika.
Tuir Virgilio,ida ne’e tanba iha dokumentus balun hateten katak rekomendasun husi entidades governu no estadu nian balun ne’ebé iha ne’eba.
Provedór hatutan,presiza investigasaun klean atu hatene saida mak provedoria presiza foti hafoin simu keisa ne’e mak Diresaun Fiskalizasaun no Rekomendasun apuramentu ba hasoru Ofisiál PNTL iha Komandu Jerál PNTL nian no balun husi Komisaun Juri nian.
“Averigasaun ba faktus ne’ebé iha kona-ba rekrutamemtu ne’ebé iha ami halo ona karta rua, ida Dirize ba MI ho nia konteudu husu MI atu suspende ka anula rekrutamemtu hodi hein prosesu investigasaun”
“ou ami husu atu re-avalia atu nune’e redus preokupasaun públiku liu-liu ba kandidatu sira ne’ebé agora manifesta hela sira nia preokupasaun”dehan Provedór ba jornalista sira iha knaar fatin bebonuk Segunda-Feira ne’e.
PDJH mós halo ona karta ida hodi dirize ba Prezidente Parlamentu husu atu Parlamentu bele estabelese komisaun inkeritu Parlamentár ida hodi halo investigasaun.
Tanba dadus ne’ebé PDHJ hetan ho lista ne’ebé fó sai ne’e maiór Polísia nia oan,liu-liu Komandante sira ne’ebé tuur iha Komisaun juri no mós Komandante Jerál no Komandante munisípiu nia oan mak nakonu iha ne’eba.
“Ida ne’e faktus ida ne’ebé hamosu deskonfiansa ona see ha’u tuur iha Komisaun juri nian ka ‘ha’u mak responsabilidade másimu entidades ida ha’u nia familia ha’u nia oan ha’u nia subriñu mak tama iha ne’eba’ ne’e hamosu deskonfiansa públiku”dehan nia.
Tanba ne’e,Provedór esplika,Presiza investigasaun klean no verifika.
” ‘katak ha’u nia oan ne’e mai tuir dunik prosesu sira ne’e hotu ka tanba de’it ha’u iha pozisaun ne’e mak ha’u fasilita sira’ tama ne’e Presiza investigasaun.”dehan nia.
Foto Espesiál Provedór Direitus Humanus Justisa Virgilio da Silva Guterres “Lamukan”
PDHJ rekomenda no sei halo investigasaun ba elementu 2 mak violasaun direitus humanus no violasaun prátika boa-Governasaun tanba laiha transparénsia ba públiku.
Tanba ne’e labele iha konflitu ba interese ema ne’ebé rekruta no fó ema sira ne’ebé mai tuir dunik vaga ne’e,see Komisaun nia oan mak partisipa,Komisaun labele fó juri.
“Ami husu atu suspende rekrutamemtu ne’e no prosesu ne’ebé lao hela atu ba tuir teste mediku nian, ami husu ba Ministériu Interior mós atu kumpri desizaun akordu husi Tribunál Rekursu nian ne’ebé deklara katak diploma ministeriál ne’ebé fó sai”dehan nia.
Tuir Nia, bazeia ba estadu sosiál ne’e inkonstitusionál tanba PDHJ sita pontu rua mak primeiru define ema bazeia ba estadu sivil siknifika sira ne’ebé kaben nain labele tuir ida ne’e, Tribunál deside ne’e inkonstitusionál.
Tanba fó limitasaun ba sidadaun sira ne’ebé kaben nain ona ne’e viola desizaun Tribunál nian presiza halo re-avaliasaun atu fó oportunidade ba sidadaun hotu-hotu sem diskriminasaun bazeia ba estadu sivil.
Seluk tan,Nia hatutan,mak diskriminasaun bazeia ba estadu sosiál Polísia nia oan Veteranus nia oan maibé Polísia ne’e entidades estadu no entidades publiku nian.
Atu serve povu no sidadaun hotu-hotu tanba ne’e atu sai Polísia tenke loke ba públiku tanba povu timoroan hotu-hotu iha direitu atu asesu.
Iha parte seluk,Portavós Komisaun Rekrutamemtu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), Superintendente Polísia António da Lúz hatete, tuir lolos iha loron 10 fulan Fevereiru tinan ne’e komisaun fó teste ba kandidatu 400.
“Depois Departamentu Saúde halo koordenasaun ho Laboratoriu Nasionál hudi Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV) ba konfirma ekipamentus ne’ebé halo teste saúde hanesan Reazente seidauk iha”dehan nia.
Tanba ne’e mak komisaun husu ba públiku liu-liu kandidatu sira atu hein bainhira ekipamentus to’o mai mak sei konfirma sira atu bele mai tuir teste Saúde nian.
António Esplika espera katak iha tempo badak to’o mai ona para kandidatu sira bele tuir teste maibé komisaun ne’e sei mantein nafatin lista ne’ebé iha ba teste saúde.
“Ami mantein nafatin 400 (pesoas) atu tuir teste Saúde tanba ami bazeia ba rejolusaun governu 10/2025 ne’ebé fó sai vaga ba atus 400 ne’ebé ami mantein nafatin.”
Koma-ba Kandidatu sira reklama,Nia dehan,ne’e direitamente ba iha gabinete Ministériu Interior nian ne’ebé sira estabelese Sekretáriu hodi simu kandidatu sira nia reklamasaun.
“Iha diploma ministeriál númeru 17 ko’alia klaru katak gota ne’e fahe ba modalidade 4,Modalidade primeiru Oan husi Veteranus, Oan husi PNTL, Prioridade ba feto no mós ba Públiku”dehan nia.
Maibé Nia dehan, Depois desizaun husi Tribunál Rekursu hatun katak iha Artigo 42 Numeru alina A,B no C gosta iha diploma ministeriál númeru 17 ne’e inkonstitusionál.
” tanba ne’e mak ita nia kandidatu hotu-hotu aplika ba iha (rejime) Jerál ita la fahe ona kota ba Veteranus nia oan PNTL nia oan maibé hotu-hotu ba Jerál”dehan nia.
Opinaun publiku, Nia dehan,ema ida-idak iha direitu atu halo reklamasaun see bainhira la simu realidade mak la satisfas ho prosesu ne’e dalan legál iha bele keisa.
Tanba Komisaun halao nia kna’ar prosesu lubuk ida halo verifikasaun ba dokumentus ema ne’e priense rekezitu mak pasa see mak la satisfas ou detekta buat ruma ema hotu iha direitu atu bele halo keisa depois pesoál bele responsabilidade no sekretariadu mós bele responde.
“Ema ruma hato ona keixa ba iha parte kompetente ami prontu ba hatan ho prosesu ne’ebé legál see mak sente la satisfas ho prosesu ne’e nia iha direitu atu bele halo keixa ami prontu atu ba hatan.”dehan nia
Parlamentu Nasionál (PN) mós kontesta rejultadu kadetes foun ne’ebé hamosu familiarizmu.
Tanba ne’e,Xefe Bankada Partidu Libertasaun Popular (PLP),Maria Angelina Lopes Sarmento husu MI ho PNTL atu anula totál ba prosesu rekrutamentu PNTL.
“Ami husu atu anula desizaun ne’ebé diskriminasaun no injustisa ami husu atu ezonera tiha Komisaun Rekrutamemtu PNTL no halo Investigasaun ba sira tanba sa mak kandidatu sira barak la priense rekezitu maibé pasa.” Dehan Xefe Bankada PLP iha plenaria Segunda-Feira ne’e.
Nia esplika, aktu ida ne’e hanesan favoritismu husu ba Ministériu Interior no Komandu Jerál PNTL kria fali Komisaun Rekrutamemtu Polísia foun ne’ebé mai husi instituisaun independénte fora husi PNTL.
“Atu nune’e bele hetan rejultadu ne’ebé justu no kredivel atu ita bele hadia naran PNTL nian.”dehan nia
Deputadu Bankada CNRT Anacleto Freitas Sente triste no la simu realidade ne’ebé Rekrutamemtu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) nian.
“Ha’u mós triste oituan kona-ba Rekrutamemtu PNTL ne’ebé hamosu familiarismu tuir lolos Rekrutamemtu Polísia nian ne’e fó oportunidade ba Joventude hotu-hotu atu bele ba aplay tantu Prezidente Repúblika nia oan ka Primeiru Ministru oan ka Polísia nia oan ou Povu nia oan hotu-hotu ba aplay depois iha Rekrutamemtu mak fó rejultadu lia ka la liu.”dehan nia.
Maibé, Tuir Nia, tan de’it kadetes balun Aman Polísia, Aman Prezidente ou Aman Primeiru Ministru ne’ebé konkore atu labele halo diskriminasaun ba Juventude sira.
“Ha’u nia intervensaun sira ne’e ba Polísia nia atividade familiarismu ne’e lalos ita labele diskriminasaun ba ita nia jovens sira, ita nia jovens sira ne’e hotu-hotu iha direitu tomak atu bele ba aplay laos dehan ida ne’e ema boot nia oan ida ne’e povu nia oan tuir lolos ami Deputadu nia oan mos labele ba aplay.”dehan nia.
Parlamentu Nasionál (PN) mós kontesta rejultadu kadetes foun ne’ebé hamosu familiarizmu.
Tanba ne’e,Xefe Bankada Partidu Libertasaun Popular (PLP),Maria Angelina Lopes Sarmento husu MI ho PNTL atu anula totál ba prosesu rekrutamentu PNTL.
“Ami husu atu anula desizaun ne’ebé diskriminasaun no injustisa ami husu atu ezonera tiha Komisaun Rekrutamemtu PNTL no halo Investigasaun ba sira tanba sa mak kandidatu sira barak la priense rekezitu maibé pasa.” Dehan Xefe Bankada PLP iha plenaria Segunda-Feira ne’e.
Nia esplika, aktu ida ne’e hanesan favoritismu husu ba Ministériu Interior no Komandu Jerál PNTL kria fali Komisaun Rekrutamemtu Polísia foun ne’ebé mai husi instituisaun independénte fora husi PNTL.
“Atu nune’e bele hetan rejultadu ne’ebé justu no kredivel atu ita bele hadia naran PNTL nian.”dehan nia
Deputadu Bankada CNRT, Anacleto Freitas, Sente triste no la simu realidade ne’ebé Rekrutamemtu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) nian.
“Ha’u mós triste oituan kona-ba Rekrutamemtu PNTL ne’ebé hamosu familiarismu tuir lolos Rekrutamemtu Polísia nian ne’e fó oportunidade ba Joventude hotu-hotu atu bele ba aplay tantu Prezidente Repúblika nia oan ka Primeiru Ministru oan ka Polísia nia oan ou Povu nia oan hotu-hotu ba aplay depois iha Rekrutamemtu mak fó rejultadu lia ka la liu.”dehan nia.
Maibé,Tuir Nia, tan de’it kadetes balun Aman Polísia, Aman Prezidente ou Aman Primeiru Ministru ne’ebé konkore atu labele halo diskriminasaun ba Juventude sira.
“Ha’u nia intervensaun sira ne’e ba Polísia nia atividade familiarismu ne’e lalos ita labele diskriminasaun ba ita nia jovens sira, ita nia jovens sira ne’e hotu-hotu iha direitu tomak atu bele ba aplay laos dehan ida ne’e ema boot nia oan ida ne’e povu nia oan tuir lolos ami Deputadu nia oan mos labele ba aplay.”dehan nia.
Jornalista : Cesar Pires
Editór : Herminio Cardoso