Foto.Ercia freitas

Loluwari Média (Díli) – Moras Tuberkuloze no lepra tenke halo atendimentu sériu ba komunidade sira nia saúde iha uma kain sira. 

Tanba tuir dadus Organizasaun Saúde konsidera Timor-Leste registu aas moras Tuberkuloze iha Rejiaun Sudeste Aziátiku ne’ebé presiza tenke tau atensaun.

Reprezentante OMS iha TL Arvind Mathur informa,moras Tuberkuloze no moras-lepra bele prevene no bele kura,maibé moras sira ne’e kontínua afeta família no komunidade vulnerável sira iha TL bainhira konsultasaun besik liu ba povu.

“Servisu sira-ne’e tenke to’o ba uma-kain,eskola no komunidade sira atu nune’e ema bele identifika sedu,trata lalais no proteje husi transmisaun seluk tan,” dehan Reprezentante Organizasaun Saúde Mudiál iha Timor-Leste Arvind Mathur ba Jornalista sira iha Novu Turizmu, Kuarta (15/07)

Nia dehan, tuir prinsípiu no filozofia atividade sira kona-ba informasaun ba iha Programa Intregadu Saúde nia, tanba ne’e OMS sente tebes atu bele partisipa iha eventu importante ida-ne’e hodi marka lansamentu inisiativa rua ne’ebé iha ligasaun maka’as.

Nia hatutan,moras lepra iha labarik sira-nia leet hatudu katak transmisaun la’o hela,maibé defisiénsia sira ne’ebé haree iha pasiente sira-nia leet hatudu katak diagnóstiku ne’e dala-barak tarde liu.

Kampaña ida-ne’ebé aselera no integradu kona-ba buka-tuberkuloze no moras-lepra, no demonstrasaun ida-ne’ebé bazeia ba dezempeñu kona-ba finansiamentu ba moras  tuberkuloze.

Hanesan ba PIS iha Munisipiu,inisiativa atu hetan kazu ne’e sei kobre Dili, Ataúru, Baucau, Ermera, Manatuto no Lautém, to’o  agora halo ona detensaun ba ema liu 750,000.

Tanba profisionál saúde hamutuk 550 no voluntáriu saúde komunitária sira sei orienta no ekipa integradu sira sei hala’o halo monitorizasaun kontaktu, referál no akompañamentu.

” Aprosimasaun ne’e simples: vizita uma-kain ida, ezaminasaun ba moras (TB, Leprosia, Hipertensia no DM), no koordena referénsia”dehan nia.

No relatóriu ida ne’e sei hamenus duplikasaun, uza forsa servisu saúde ho efisiente no hadi’a detesaun sedu,maibé la to’o atu halo screening mesak de’it.

Dadus ne’ebé  iha tempu loloos sei sai esensiál, rezultadu sira tenke rejista liu-husi sistema Saúde Infomasaun iha Timor-Leste atu nune’e ekipa nasionál no munisípiu sira bele identifika lakuna sira no atua lalais.

Iha fatin Diretor Nasionál Prevensaun no Kontrola Moras Doensas iha MS Constantino Lopes hatete, Timor-Leste entermus taxa insidensia ba tuberkoloze segundu lugar iha Rejiaun Sudeste Aziátiku ba mortalidade Timor primeiru lugar.

“Ita haree ba taxa insidensia ne’e 498 pur populasaun rihun atus ida, taxa mortalidade ne’e 94 pur populasaun rihun atus ida”dehan nia.

Nia dehan,agora saida mak Ministériu Saúde planu atu hapara TB hanesan obejtivu ba tinan 2030, tanba ne’e ekipa ne’e servisu hamutuk ho Ministériu Saúde apoiu tékniku ba sira, prepara ona planu estratejiku ho naran Timor-Leste prevensaun TB ka hapara TB iha TL.

Planu estratejia ne’ebé mak MS halo intervensaun ko’alia klaru hela, primeiru detesaun kazu ne’ebé ativu no detensaun kazu ne’ebe pasivu ida-ne’e signifika detensaun kazu halo iha sentru saúde.

“Maibé ita mós presiza haree ba kazu ne’e bainhira pasiente la mai, pesoál saúde sira tenke tun ba iha komunidade atu buka kazu sira ne’ebé la konsege mai iha fasilidade saúde atu bele deteta”dehan nia.

Tanba detensaun kazu ativu sira ne’e ekipa mobiliza mós parseiru balun, servisu iha área sira ne’ebé identifika ona, para sira bele servisu hamutuk ho pesoál saúde hodi buka kazu sira ne’ebé iha nivél komunidade.

Tanba iha nivel fasilidade saúde sira ekipa hanoin iha programa integrasaun no programa screening sira  bele haree progama sira iha sentru saúde ne’e bele integra hamutuk, ezemplu hanesan manutrisaun.

“Ita screening ba TB  sira, sira ne’ebé TB ita screening hodi haree ba estatus má-manutrisaun, tuir fali mai mak moras lepra ita screening TB”dehan nia.

Nia informa,kazu Tuberkuloze iha tinan 2023 sira halo detensaun hamutuk rihun 6 resin, iha tinan 2024 deteta kazu rihun haat resin mai iha tinan 2025 deteta kazu rihun lima  resin iha territóriu Timor laran tomak.

“Iha tinan 2026 kazu seidauk relata dadus kompletu ida ne’e sidauk bele fó,  husi kazu sira ne’ebé deteta maioria kazu ne’e 92% susesu iha tratamentu, kuaze iha 2% balu lakon vida”dehan nia.

MS buka meius oinsá para bele aproxima ho sira no halo akonselamentu ho sira para bele lori fila ba tratamentu”,Nia Konklui.

Jornalista : Ercia freitas 

Editór : Herminio Cardoso 

By Ilima'a

Profile Loluwari Media online Loluwari media Online nudar instituisaun midia ida, ne’ebé hala’o nia atividade konaba partilla informasaun ba publiku, iha kapital Dili. Iha suku vila verde postu administrativu Vera Cruz. Loluwari.com foku partilla informasaun atual sira ne’ebé akontese kada loron iha rai laran, liliu preokupasaun publiku nian iha area remotas to’o iha nivel nasional. Loluwari media online hahu nia atividade hodi pasa informasaun iha situasaun estadu emerjensia daruak metade fulan maiu tinan 2020. Maske nune’e loluwari Media online foin mak hetan lisensa husi servisu rejistu verifikasaun emprezarial Institutu publiku SERVE, IP husi kompania LOLUWARI IRA, LDA iha loron 30 fulan junu tinan 2020, ho nia lisensa operasional 1322586. Bazeia ba lei komunikasaun social artigu 40 no 41 konaba liberdade imprensa no liberdade espresaun sidadaun hotu iha direitu atu expresa sira hanoin tuir dever no obrigasaun ne’ebé la viola ema seluk nia liberdade. Inisiativa hari’i Loluwari Media Online, tanba ejensensia konsellu imprensa nian konaba publikasaun informasaun ne’ebé fo sai ba publiku tenke tama kategoria konsellu imprensa nian, no instituisaun media sira atu publika informasaun tuir lei komunikasaun social no komunga kodegu etika jornalistika ne’e sai ukunfuan ba jornalista sira hala’o kna’ar. Instituisaun media sira nia papel partilla informasaun ba publiku liuhusi publikasaun lorloron ho meius komunikasaun social sira kompostu husi media elektronika, media imprime no media online. Ne’ebé publikasaun informasaun sira laiha intervensaun husi media nain sira ho intensaun politika no ekonomia. Loluwari Media Online nudar instituisaun media privadu ne’ebé eziste atu publika informasaun tuir padraun Konsellu Imprensa no mos asosiaun jornalsita sira hanesan Timor Leste Press Union TLPU, Asosiaun Jornalista Timor Leste ne’ebé sai matadalan ba kna’ar media sira. Loluwari media online nudar instituisaun media ho orientasaun lukrutivu hanesan media privadu ne’ebé loke kampu servisu ba an rasik iha era agora hodi redus desempregu iha rai laran. Rendementu ne’ebé loluwari hetan sei mai husi iklan husi parseiru sira hanesan governu, seitor privadu sira seluk opiniaun no meius seluk. Atu fasilita salariu ba nia membru sira ne’ebé mak emprega aan iha Loluwari Media Online. Buat seluk ne’ebé la mesiona sei kesi iha regulamentu internu kompania nian ho rigorozu. Vizaun no Misaun Vizaun • Nudar referensia ne’ebé inspira leitor sira liliu publiku nia prepetiva konaba informasaun ne’ebé adekuadu iha era global ba liberdade publiku nia atu konsumu informasaun. Misaun • Informasaun ne’ebé ho tipu edukativu nudar kontrolu sosial ba publiku. • Partilla informasaun iha teritoriu tomak kobre informasaun atual akontesementu atual iha area edukasaun saude ekonomia, agrikultura no seitor produtivus sira. • Hamri’ik ho Forma rasik atu pasa informasaun iha politika redasaun no editorial ne’ebé tuir matadalan kodegu etika jornalistiku. • Produz nutisia ne’ebé independent no livre husi presaun politika no ekonomia maibe firme publika informasaun ho balansu no diferenti. • Produtu informasaun ne’ebé kualidade Strutura redasaun Xefe Redasaun : Cesar Pires Kordendor Kobertura : Alberto Pires Sekretaria Redasaun : Fernando da Costa Redaksi: Herminio Cardoso, Fernando da Costa, Alberto Pires, Sergio da Cruz, Elio da Costa, Estevão Nunu, Diretór Kompania Loluwari Ira, LDA : Herminio Cardoso Manajer Iklan/Marketing: Hernania Febriani Soares Cardoso Finansa : Otilia Caldas IT/Web: Benigno Aquino Campos, Salis Cardoso Office : Lemorai, Vila Verde, Vera Cruz, Dili, Timor Leste. phone: 74327856 (WA/SMS) fanpage facebook : loluwari media online email : cesarpires046@gmail.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!