Loluwari Média (Dili) – Prezidente INDDICA, Dinorah Granadeiro, hatete, atividade ohin atu halo konsultasaun ho entidade parte Governu no Sosiedade sivil liga ho preparasaun hakerek planu asaun nasional hapara Violênsia ho labarik.
Timor-Leste iha prosesu nia laran hodi adezaun ba membru ASEAN tanba hetan mós konsiderasaun husi ASEAN ISWX nune’e bele kontribui hanoin no mekanizmu husi Timor-Leste ne’ebé kria ona hodi hakotu Violasaun hasoru labarik ne’ebé sai preokupasaun bo’ot ba Timor-Leste.
“Ita iha hela prosesu adere ba membru ASEAN nian maibé ita hetan konsiderasaun husi ASEAN ISWX atu bele kontribui mos ita nia hanoin ho mekanizmu sira ne’ebé ita kria ona iha Timor-Leste hodi hakotu Violênsia hasoru labarik”. dehan Presidente INDICCA, Dinorah Granadeiro, iha Timor Plaza (TP), tersa (10/06).
Dinorah hatete, Opurtunidade ida ne’e mos hakarak halibur informasaun no mós hahu hakerek ona planu nasional ba hakotu Violênsia hasoru labarik. Tanba iha Timor iha komitmentu ne’ebé sei lori hanesan estadu Timor hato’o iha enkontru autonivel iha GOLGOTA iha tinan kotuk ba.
“Iha komitmentu sira ne’e foka liu oinsa mak kria mekanizmu sira oinsá mak atu hapara Violênsia hasoru labarik iha Timor-Leste. Husi komitmentu ne’e iha mos komitmentu ne’ebé liga ba oinsá mak atu hapara Violênsia Online ba labarik sira iha Timor. Iha ha’u nia diskursu ha’u ko’alia katak, maske seidauk iha kazu barak maibé iha ona kazu balu ne’ebé ita foti asaun hasoru liga ho avuzu online ba ita nia alin sira”.
“Kazu Violênsia hasoru labarik iha Timor-Leste ne’e aas tebes dadus ne’ebé hetan husi polisia liuhusi VPU hatudu, Violênsia hasoru labarik tantu Violênsia Fisiku, Violênsia seksual, Violênsia psikoligia maibé barak liu ne’e Violênsia Fisiku ho Violênsia seksual ne’ebé aas iha Timor.”

Alende ne’e INDICCA la atende kazu sira hanesan ne’e maibé INDICCA simu keixa ne’ebé iha tinan kotuk ba kazu Violasaun hasoru labarik hamutuk 10, maibé kazu barak liu simu husi polísia VPU sira.
“INDICA la atende kazu sira hanesan ne’e maibe INDICA mos kadavez simu keixa, iha tinan ida kotuk to’o ohin simu kazu ba Violênsia hasoru labarik ne’e INDICA simu Kazu 10, maibé Keixa barak liu ne’e iha VPU. Ami simu kazu ne’e ami refere kedas tanba INDICA la halo atendementu ba kazu. Maibé ami nakloke banhira iha vitima nia família sira mai hato’o keixa ami refere kedas kazu ne’e ba iha Ministériu Sosial liliu ba iha ofisial Funsaun labarik, tu’ir Lei protesaun labarik no joven iha perigu pessoal ne’ebé mak responsável ba kazu violênsia hasoru labarik mak MSSI”.
“INDICCA simu kazu barak liu mak kazu sira ne’ebé abandona, liga ho kazu direitu patlinear maibé kazu barak liu INDICCA prosesu mediasaun de’it tanba INDICCA la atende ba Kazu sira ne’e maibé INDICCA fo ba parte relevante sira bele halo atendementu ba Kazu ne’e.
Reprezentante UNICEF Timor-Leste, Patricia DiGiovanni hatete, previléjiu bo’ot tanba bele partisipa ona Konsulta Nasionál ida ne’e no halibur atór xave sira hosi governu, sosiedade sivil, no parseiru dezenvolvimentu sira hodi reflete kona-ba oinsá bele hametin esforsu koletivu sira hodi proteje labarik sira tantu offline no online.
“Lori UNICEF Timor-Leste nia naran, ha’u hakarak kongratula governu Timor-Leste, liuhusi INDDICA, no Pontu Fokál ASEAN ACWC, tanba organiza no sai uma na’in ba konsultasaun importante ida ne’e. Ha’u mós kongratula Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI) no Ministériu Transporte no Komunikasaun (MTC) ba sira nia lideransa no envolvimentu ativu iha prosesu konvokasaun konsulta ida ne’e, neʼebé sei loke dalan ba avaliasaun no dezenvolvimentu polítika iha futuru”.
“Konsultasaun nasionál nu’udar xave ida iha Timor-Leste nia kontribuisaun ba Revizaun Termu Finál ba Planu Asaun Rejionál sira ASEAN nian kona-ba Eliminasaun Violénsia Hasoru Labarik (PAR EVHL) no kona-ba Protesaun ba Labarik sira husi explorasaun no abuzu Online (RPA COEA) ida ne’e mosu mós iha momentu istóriku ida, bainhira Timor-Leste prepara atu sai membru kompletu ASEAN nian iha fulan Outubru ne’e ho nune’e sei hametin liu tán kolaborasaun rejionál kona-ba protesaun labarik nian.
“Nu’udar membru ASEAN ne’ebé sei mai konsultasaun ida ne’e fornese liña baze importante kona-ba situasaun no progresu kona-ba hakotu violénsia hasoru labarik no proteje labarik online. Ida ne’e bele uza atu informa tantu planeamentu nasionál no rejionál atu hakotu violénsia hasoru labarik sira, inklui online”.

UNICEF sente orgullu hodi apoia prosesu ida ne’e, teknikamente no finansiamente iha parseria ho governu no parseiru sira seluk, ne’ebé servisu iha Timor-Leste foka liu ba hametin sistema nasional protesaun labarik nian no mós servisu besik ho parseiru sira atu rezolve risku sira ne’ebé mosu, inklui sira ne’ebé iha espasu dijitál, no atu asegura katak direitu labarik sira nian hetan protesaun iha ambiente hotu-hotu.
“Ami hetan enkorajamentu liliu katak konsulta dedikadu ida ho labarik no foinsa’e sira, ne’ebé sei organiza husi INDDICA, ajenda ona atu hala’o ketak. UNICEF haksolok atu apoia prosesu importante ida ne’e liliu tanba ita hatene katak sira mak envolve liu ho plataforma online”.
“Hanoin no rekomendasaun sira ne’ebé mosu ohin loron sei la’ós de’it forma estratéjia nasionál sira maibé sei kontribui mós ba planu no estratéjia rejionál sira. UNICEF nafatin komprometidu atu la’o viajen hamutuk ho ita bo’ot sira ba futuru ida iha ne’ebé labarik ida-idak iha Timor-Leste seguru, iha kbi’it, no bele alkansa sira nia potensiá tomak”.
Jornalista : Anis
