Loluwai Média (Viqueque) – Diresaun Jerál Indústria (DJI), liuhusi Diresaun Nasionál Indústria Manufatureira (DNIM), realiza formasaun tékniku ba diversifikasaun produtu agrikola iha suku Uma Uain Craic, postu administrativu Viqueque Vila, durante loron 5 hahu husi 4 to’o 9 Jullu 2025. Formasaun ne’e nia orientasaun ba grupu empresarial lokal JENU FERDES atu transforma nu’u sai Cooking Oil hanesan alternativu autonomia ba produsaun lokal.
Formasaun ida ne’e parte husi esforsu Ministeriu Komérsiu no Indústria (MCI) atu impulsiona diversifikasaun ekonómika no valoriza setór agríkola nu’udar baze industriál.
Inisiativa ne’e fó hanoin ne’ebé klaru ba governu atu reduz dependénsia ba importasaun no hatama produtu lokal ba merkadu internasional.

Formasaun durante loron lima, partisipante sira hetan kuñesimentu kapasita teknika kona-ba Transformasaun nu’u ba Cooking Oil ho teknologia simples, atu kria alternativu ba estabilidade presu ai-han, inklui Cooking Oil, iha merkadu doméstiku, atu substitui importasaun produtu mina Bimoli, atu hasa’e kualidade no produtividade indústria lokal, fó koñesimentu no abilidade ba emprezáriu foun, liliu jovem sira iha área rurais.
Diretór Nasionál Rekursu Humanu (DNRH) Jorge Ferreira, reprezenta Ministru Komersiu Industria (MCI), haktuir, agrikola nu’udar setór ne’ebé potensial no sai futuru ekonomia Timor-Leste.
“Setor agríkola nu’udar potensiá bo’ot, no produtu orgániku lokal ne’ebé mak bele sai forsa ekonomia komunidade. Hodi dalan ida ne’e, jovem sira presiza orientasaun, inspirasuan no akompañamentu atu transforma ideia ba negosiu.”
Formasaun teknika ne’e hetan partisipasaun maximu husi jovem foinsa’e sira, ne’ebé iha motivasaun atu aprende no halo inovasaun. Programa formasaun mak parte integra ba estratéjia governu atu kuda espíritu empreendedorizmu ba jerasaun foun.

Tu’ir dadus estatístiku, pursentu 75 (75%) populasaun Timor-Leste iha faze idade produtivu.
MCI fiar, ho orientasaun ne’ebé klaru, halo jovem sira bele sai makina prinspipal ba transformasaun ekonomia nasional, liliu iha setór mikro, pequena no média empreza.
Formasaun ida ne’e mos nu’udar preparasaun ba partisipasaun iha Kompetisaun Negósiu Inovativu Nasional (KNI-5). Grupu ne’ebé envolve iha formasaun sei apresenta planu negosiu, defende ideia sira ba painel avaliasaun, hodi konkore ba premiu, asesu ba fundu inovativu, no oportunidade kreditu.
MCI liuhusi DJI sei kontinuahalo monitorizasaun no fasilita informasaun teknika ba grupu sira ne’ebé interese iha diversifikasaun produtu. Akompañamentu regular sei fó seguransa ba sustenabilidade atividade ekonomika iha nivel munisipál.

“Negósiu la fásil, maibé bele sai realida pozitivu se iha ideá klaru, planu estrutura, no suporta tékniku. Dalan ba susesu mak tenke hahu husi buat ki’ik ho determinasaun boot.” Jorge afirma.
Formasaun ne’e sei sai ezemplu konkretu ba inovasaun lokal, lideransa jovem, no kontribuisaun direta ba dezenvolvimentu Timor-Leste, ne’ebé sustentável.
Partisipa iha enseramentu formasaun ne’e Diretór Nasional Planeamentu MCI, Komandante PNTL postu administrativu Viqueque Vila, Autoridade suku, IADE, ADRA, Saude Alimentar no Inan-aman. Kompleta ho entrega sertifikadu ba partisipante sira ne’ebé partisipa formasaun durante loron lima.
Ekipa Loluwari
