Loluwari Média (Díli) – Prezidente Komisaun Regulador Arte Marsiais (KRAM), Octavio da Conçeição informa, tranzisaun hodi hametin koordenasaun institusionál no aumenta efisiénsia iha jestaun arte marsiál iha Timor-Leste. Fahe responsabilidade husi KRAM ba Komisaun Reguladora Desportu Arte Marsiál (KRDAM) sei halo servisu regulasaun no monitorizasaun klaru no foku, garante dezenvolvimentu arte marsiál ho seguransa no prevensaun violénsia.
“Bainhira lei ne’e aprova, ami sei hamosu estatutu foun ba desportu arte marsiál, nune’e sei renova fila fali naran, komisaun reguladór arte marsiál (KRAM) ba komisaun reguladóra desportu arte marsial (KRDAM).” Prezidente Komisaun Regulador Arte Marsiais (KRAM), Octavio da Conçeição, liu husi atividade kafé hamutuk ho jornslista sira iha MJDAK, kuarta (13/08).

Octavio esplika, KRAM ne’ebé sai husi estruturasaun foun sei responde perguntas kona-ba papél, dezafiu, no prosesu tranzisaun, hodi hatudu klaridade bá komunidade arte marsiál, inklui kazu sira ne’ebé envolve labarik no ema menor.
“Governu konsidera mudansa ne’e pasu importante hodi garante arte marsiál iha Timor-Leste dezenvolve ho baze legál, respeita norma, no promove dame iha sosiedade.”
Iha alterasaun dekretu lei numeru 5/2017, ne’ebé governu aprova ona proposta lei kona-ba rejime juridíku arte marsiál ne’ebé aprezenta husi ministériu interior bá iha konsellu Ministru molok lori bá Parlamentu Nasionál hodi atu halo diskusaun.

“Proposta refere sei propoin naran rua, komisaun ida mak, komisaun regulador desportu ba Arte marsiál (KRDAM) no komisaun monitorizaun no fiskalizasaun Arte marsial (KMFAM).
“Iha Jullu 2025, governu aprova ona proposta lei foun ida ne’ebé sei halo mudansa signifikante ba jestuan no regulasaun atividade arte marsiál, ne’e liuhusi estabelesimentu orgaun foun rua, mak hanesan Komisaun Reguladora Desportu Arte Marsiál (KRDAM) no Komisaun Monitorizasaun no Fiskalizasaun Arte Marsiál (KMFAM).
Orgaun foun rua ne’e sei truka knaar ne’ebé uluk hala’o husi Komisaun Reguladora Arte Marsiál (KRAM) ne’ebé uluk iha.
Tu’ir proposta lei foun ne’e Konsellu Ministru aprova iha loron 30 Jullu 2025. governu propoín mudansa rua inklui komisaun Reguladora Desportu Arte Marsiál (KRDAM) no Komisaun Monitorizasaun no Fiskalizasaun Arte Marsiál (KMFAM) tanba orgaun foun rua ne’e sei iha knaar atu asegura koordenasaun institusionál ne’ebé metin, supervizaun, no regulasaun ba atividade arte marsiál iha Timor-Leste.

“Ita sei hala’o fali rejistarasaun foun bá organizasaun sira, atu haree de’it bá desportu, nune’e iha supervizaun no kontrollu prátika arte marsiál hodi evita sai arte konflitu.”
Nune’e sé mak kria problema iha liur, no mós ranting ne’ebé mak kria problema beibeik, ida ne’e depende ona ba komisaun monitorizasaun no fiskalizasaun ne’ebé tutela ba ministériu interior sira mak sei bá haree, no tur hamutuk ho komisaun reguradór despostu arte marsiál deside sei taka ranting refere.
“Ita sei altera lei ne’e, atu haree los ba atetude no komportamentu sira ne’ebé la kumpri regras loloos, proposta lei ne’e sei koloka iha nia fatin, no organizasaun arte marsiál ida ne’ebé hakarak treinu ba desportu ita ba desportu,” nia subliña
MJDAK investe iha modalidade desportu, atu ema hotu bele treinu iha fatin ne’ebé komisaun sira bá identifika, atu bele hetan lisensiamentu ba funsionamentu treinamentu sira iha territóriu nasionál.
“Ita sei organiza ida ne’e, nune’e se mak hakarak ba desportu, ita sei halo kompetisaun desportu arte marsiál, husi postu administrativu sira, mai to’o nasionál, atu identifika se mak di’ak liu bele ba tu’ir eventu internasionál sira.”
Jornalista : Chay Risky
