Loluwari Média (Díli) – Prezidente Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL), Jeovania Viera hatete, horseik komemora loron importante ba jornalista iha nasaun tomak iha global ho nia tema ne’ebé mak liga liu ba iha oinsa hari’i futuru ne’ebé mak di’ak kona-ba dezenvolvimentu no seguransa ba jornalista sira nia vida iha era global ida ne’e.
“Ita nia Jornalista sira nia moris iha era digital ida né sai ameansadu iha mundu tomak liu-liu kona-ba servisu iha jornalizmu nian ita hotu prekupa oinsa iha mundu digital jornalista sira sofre bebeik hasoru risku ameasa sira ne’ebe mak dala barak ataka sira iha plata forma digital iha relatóriu ne’ebe mak nasoens unidas fo sai katak asedu sexual hasoru feto tanba.” Dehan Presidente Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL), Jeovania Viera ba jornalista sira iha Areadores Palásiu Governu Díli, Segunda (04/05).
Nia dehan Problema ka impaktu husi Al ne’ebé mak dezafia feto sira liu-liu jornalista sira hetan asedu sexual barak liu-liu ba jornalista sira ne’ebe mak halo kobertura hasoru risku barak husi rai funu no mos iha ne’e espera katak iha timor la iha problema bo’ot ba iha ne’eba ho nune’e ema hotu nia lian hodi kontinua haforsa máxima no mós halo edukasaun eukrasia ba nia publiku ba ema hotu-hotu atu nune’e la akontese violensia relasaun sexual no asidiu sexual hasoru jornalista sira iha timor-leste.
“iha loron hira liu ba jornalista publiku prekupa ho asuntu take dwon nwes ka bainbain ita dehan sensorsip ne’ebe mak halo iha social media oinsa mak ita kontinua aproxima presija ema sira ne’ebe iha poder fontes sira ne’ebe mak senti notisia ne’e defama sira ka ataka sira ba Liu-liu ba sira nia kargu ida ne’e la akontese tan ba futuru oin mai liu-liu ba media estatal ne’eba mak dala barak mós hetan kontrolu iha relasaun influensia relasaun politika no ekonomia espera katak ida ne’e AJTL oferese tomak hanoin katak ida ne’e lá akontese tan lá iha tan influensia politiku nian.”
Tanba asaun no hahalok ne’ebe mak akontese nia se’i sai indikador ba relatóriu husi report ida tinan oin nian, ohin loron Timor-Leste hetan indes 30 maibe ba iha spensor ne’ebe mak akontese iha tinan ida ne’e karik sai indikador ba tinan oin se’i tun fali.
“ita nia redi asaun subsidi take down nwes ne’e saí hanesan baze ida limite redesaun atu fo sai informasun ba publiku nia espera katak media sira seluk la hasoru iha ita boot sira nia redesaun liu-liu ba iha influensia politika ba ema sira iha poder atu limite redesaun ninia editorial independensia ba interese publiku nian.”
Iha fatin hanesan Prezidente Interinu (KI), Interinu Suzana Cardoso, fó hanoin ba jornalista sira hodi mantein étika no husu ba lider sira atu nakloke ba kobertura jornalístika.
Jornalista nu’udar Fatuk-Inan ba Demokrasia jornalista sira iha knar boot nu’udar fatuk-inan ne’ebé sustenta demokrasia iha Timor-Leste. Nia enkoraja profisionál média sira atu kontinua hala’o sira-nia serbisu ho independénsia no kualidade ne’ebé aas.
“Ita espera katak ho ita-nia idade ne’ebé aumenta ba daudaun, ita-nia independénsia mós tenke sa’e hodi hala’o knar ho profisionál, respeitu ba Lei Komunikasaun Sosiál no Kódiku Étika Jornalizmu,”
Apelu ba Lider sira no Públiku
Durante entrevista, Suzana mós husu ba públiku no liuliu ba membru Governu ho lider sira, atu hatudu respeitu ba profisaun jornalista. Nia afirma katak lider sira presiza iha laran-nakloke hodi simu jornalista sira ne’ebé buka informasaun ba interese públiku.
Nia mós fó hanoin ba jornalista sira atu nafatin aprende no adapta an ho era dijitalizasaun, atu nune’e produtu jornalístiku sira bele sai profisionál liután iha dezenvolvimentu teknolojia nia laran.
Klarifikasaun kona-ba Lei no Status Jornalista
Kona-ba mudansa ba Lei Komunikasaun Sosiál ne’ebé SECOMS aprezenta, KI sei halo estudu kle’an liuhusi parte jurídika. hatudu pozisaun ne’ebé kunsiente katak kategoria jornalista labele konfundi ho ofisiál média.
“Jornalista mak ema ne’ebé loroloron halo kobertura, rekolla informasaun, edit notísia, no fó sai ba públiku. Média ofisiál sira ne’e iha eventu de’it mak sira ba, la’ós loroloron. Entaun, ita tenke komprende didi’ak se mak jornalista atu bele fó kartera profisionál.”
Espíritu Liberdade Imprensa
Maski tuir loloos selebrasaun ne’e monu iha loron-domingu (03 Maiu), KI deside adia ba segunda ne’e tanba loron domingu loron feriadu. Komemorasaun tinan ne’e mós dedika ba saudozu Otelio Ote, ne’ebé foin mak hakoi. Ba KI, buat ne’ebé importante liu la’ós loron selebrasaun nian, maibé espíritu atu liberta liberdade imprensa iha rai-doben Timor-Leste.
Jornalista Estajiada : Dulce Magalhães/ Quintão Dos Santos Tilman
Editor : Hermínio Cardoso