Loluwari Média (Díli) – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta kongratula ba loron komunidade xineza sira iha mundu tomak inkui iha Timor-Leste.
Iha loron espesiál ne’e nu’udar simboliza renovasaun, esperansa, harmonia família xinezas nian no koezaun sosiál valór sira ne’ebé metin iha tradisaun Xineza ne’ebé rezona makaas ho kultura no identidade povu Timor-Leste nian.
“Ha’u nia agradesimentu sinseru ba Señora Embaixadora Wang Wenli, tanba antesipa ona selebrasaun sira ne’e no ba ninia laran-luak hodi habelar festividade sira ne’e ba maluk hotu-hotu husi kultura Xineza iha Timor-Leste, tantu sidadaun nasionál no estranjeiru sira ne’ebé hela iha ita-nia rain.” Dehan Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál Bairo-Pite Díli, Segunda (09/02).
Ramos Horta, apresia ba funsionáriu no voluntáriu sira iha Embaixada Repúblika Populár Xina nian iha Timor-Leste,tanba esperiénsia Arte no Kultura Xineza nia Furak mak testamentu moris ida ba amizade.
Tuir Horta,liberdade elementu Ahi Yang reprezenta vitalidade, klareza objetivu nian no asaun desizivu sira hatudu ba tinan aselerasaun pozitiva ida nian, iha ne’ebé aten-barani responsavel, otimizmu no vizaun estratéjika sei sai xave atu hasoru dezafiu sira no kria oportunidade foun sira.
“Tinan ida ne’ebé favoravel atu aselera projetu estruturasaun sira, fortalese parseria rejionál no internasionál sira, no haburas kultura serbisu ida ne’ebé dinámika, orientada ba rezultadu sira, sein lakon valór sira solidariedade nian, koezaun sosiál, armonia komunitária no respeitu ba malu ne’ebé karakteriza ita-nia povu.”dehan nia.
Timor-Leste fahe eransa istórika komún ho Xina, ne’ebé harii iha troka komérsiu durante sékulu barak nia laran, liuliu iha sándalu no sasán sira seluk ne’ebé haruka ba súl Xina liu-husi Makau.
Eransa ida ne’e,Prezidente Ramos-Horta hatete,moris nafatin iha jerasaun susesiva sidadaun Xinés sira ne’ebé hili Timor-Leste atu estabelese sira nia família.
No ne’ebé, to’o ohin loron, kontinua hili TL nu’udar nasaun uma na’in, hela-fatin, oportunidade no parseria sira ne’ebé dura ba tempu naruk.
Timor-Leste konta ho komunidade boot no respeitadu husi sidadaun sira ho orijen xineza, ne’ebé integra ona ho dame, ho benefísiu mútuo, hodi kria negósiu, komérsiu no indústria sira.
Sira mak sidadaun ne’ebé prestijiadu, ativu no empeñadu, prezente iha Governu, iha instituisaun Estadu nian, iha instituisaun edukasionál sira, iha organizasaun sosiedade sivíl sira no iha setór privadu.
Ne’ebé emprezáriu importante sira ho orijen Xineza destaka, kontribui makaas ba dezenvolvimentu ekonómiku, sosiál no kulturál, no mós ba prosperidade nasaun nian.
Xinezas sira mós kontribui ba diversifikasaun ekonómika, agrikultura, komérsiu no interkámbiu komersiál, hodi kria rede komunikasaun, kontaktu no parseria.
Tuir espíritu One Belt, One Road ba Dalan Seda Marítima Foun, amizade, konetividade no kooperasaun ne’ebé ita hakarak reforsa nafatin.
“Xina mak entre nasaun sira dahuluk ne’ebé rekoñese Timor-Leste nia independénsia no la’o hamutuk ona ho ita liu husi dezafiu no konkista ita-nia istória nasionál nian.”dehan PR.

Prezidente Repúblika Demokrátika Timor-Leste (RDTL) José Ramos Horta partisipa loron komunidade xineza iha Timor-Leste (Foto Cesar Pires)
Alende ne’e PR Horta mós Agradese tebes ba Médiku sira husi Brigada Médika Xineza, ba emprezáriu no traballadór sira ne’ebé, loron-loron, kontribui ba modernidade, saúde, dezenvolvimentu no moris di’ak.
“ita-nia rain nian, Atu Tinan Kuda nian lori aten-barani, progresu, oportunidade foun sira no ksolok iha uma ida-idak.”dehan nia.
Iha fatin hanesan Embaixadór xiña Wang Wenli hatete,Tinan foun xines kuda nian, kultural ida ne’e hodi hamutuk selebra Festivál Primaveira xines nia tradisionál ne’ebe signifikativu liu husi nasaun Sineza.
Embaixadórsa ne’e hatutan, Festa tradisionál Sineza ne’ebé tuan liu no importante liu iha kultura xineza, ne’ebé promové valór sira hanesan dame, amizade no harmonia.
“Festa ida ne’e reprezenta mós valór universál sira hanesan harmonia iha família, inkluzividade iha sosiedade, no relasaun harmonioza entre ema ho natureza”dehan nia.
Ohin Festa Primavera Xina hetan ona rekoñesimentu husi UNESCO hanesan Patrimóniu Kultura Imateriál ba Umanidade, País barak iha mundu, inklui país 20 besik, inklui membru ASEAN 8, hatudu ona Festa Primavera hanesan feriadu nasionál.
Xina no Timor-Leste iha istória naruk kona-ba interkámbiu no amizade,tuir estatístika, serka 2% husi populasaun TL mak dezendente xinesa, no besik ema Sineza 6.000 servisu no moris iha Timor-Leste.
Iha tinan ikus sira ne’e, ho aprofundamentu relasaun Xina ho TL Festa Primavera Xina sai hela parte ida husi moris sosiál Timor-Leste.
Atmosfera sai forte iha dalan-dalan Dili nian ne’e hatudu klaru kona-ba integrasaun kultura Festa Primavera Xina ho kultura lokál ne’ebé diversu, no mos reflete interkámbiu ema ba ema ne’ebé sai besik liu no kompreensaun mutua ne’ebé aprofunda.
” Liu-husi eventu ohin loron, ha’u hein katak povu Timor bele sente direitamente kultura, kostume no tradisaun Festa Primavera Xina, no hamutuk ho povu Sineza simu alegria no atmosfera festivál” dehan nia.
Eventu ida ne’e mós loke janela ida ba kultura Timor-Leste no produtu Timor oan hanesan kafé atu kompete iha merkadu internasionál.
“Ha’u hein katak amigu Timoroan sira sei bele hatene no aprende barak liu kona-ba Guangxi, hodi hametin fundasaun ba interkámbiu no koperasaun ne’ebé bot no prátiku liu entre Guangxi no Timor-Leste iha futuru.”dehan nia.
Tinan 2026 mak Tinan lunar xines Kuda nian Iha kultura xinesa, kuda simboliza forsa, diligénsia, rezisténsia no progresu.
Iha tinan foun ne’e, Embaixada Xina iha Timor-Leste, ho espíritu kuda ne’ebé pioneru, prontu atu servisu hamutuk ho setór hotu-hotu iha Timor-Leste, hodi konsolida dezenvolvimentu aas-nivel relasaun Xina ho Timor-Leste.
Hodi promove projetu kooperasaun prátiku entre nasaun rua, no hadia servisu no apoiu ba komunidade xinesa iha Timor-Leste,festivál Primaveira nian besik ona.
“Hau hakarak hodi Embaixada Xina iha Timor-Leste nia naran , hato’o ha’u nia votus tinan foun nian ba ita bo’ot sira , Deseju ita hotu iha saúde ne’ebe diak, ksolok ho Familia no susesu iha Tinan Xines Kuda nian.”dehan nia.
Jornalista : Cesar Pires
Editór : Herminio Cardoso
