Loluwari Média (Díli) – Membru Autoridade Marítima Nasionál (AMN) hamutuk na’in 15 tuir formasaun ida kona-ba analízasaun ba kombate sirkulasaun Ró ilegál iha tasi Timor-Leste.
Komandante Komponente Navál, Comodoru, Higino das Neves, hatete, formansaun ne’e foku liu oinsa atu bele hatene detekta Ró ilegál iha tasi laran.
“kursu mais avansadu oituan atu sira bele halo analiza klean liu ba ekipamentus ida ne’ebé agora instala iha Hera, operasaun marítima ne’e para sira bele aumenta iha konesimentu oituan foti data ba kada Ró ne’ebe sirkula iha ita nia tasi.” dehan nia ba jornalista sira iha Hotel Novu Turismu Lesidere Díli, Segunda (09/03).
Nia dehan, Formasaun ne’e apoiu husi United Nation Organisation (ONU) Traff Trine tanba TL presiza iha formasaun ne’ebé mais kapasitadu.
“Bainhira Ró ita bele direta ba fatin iha ne’ebé ema halo aktividade ilegál depois ita prende”dehan nia.
Tanba formasaun ne’e importante ba formandu sira hodi bele proteje rikusoin TL nian iha tasi klaran.
Nia haktuir,Kursu ne’e Laos foin hahu maibé dala-barak ona halo iha Timor no detekta Ró ilegál barak iha tasi maibe susar atu kaptura tanba laiha ró espesiál ida atu bele kaer.

“Peska ilegal iha tinan ida ne’e sira detekta ro 50 de’it mak sirkula iha ita nia tasi parte sul nian mais ou menus ida ne’e mak sentru operasaun maritima iha Hera deteta”dehan nia.
Tanba iha Timor-Leste ekipamentus ne’ebé uza hodi detekta ne’e mak sivisiong ida ne’e mak agora sirkula depois stanwork.
Tuir Nia,ida ne’e mak uza para sikurula Sky Light ho LAR ODC rasik mak mak oferese ne’e mos agora ita deteta maibé iha mós iha word wision, fisas work,word wision nian ne’ebe mak ajuda hodi bele deteta.
“sira ne’e mak iha tasi maibe ita seidauk iha Ró ne’ebé iha kapasidade para bele hapara atividade ilegal sira. Buat hotu-hotu prontu hotu ona Agora falta meus para ajuda Komponente Naval para halo nia misaun liuliu bele hapara ilegál sira ne’e”dehan nia.
Tanba hanesan komandu operasionál meius hotu-hotu hodi halo ona desisaun polítika maibé desizaun iha Ministru katak sei fó Ró ida iha tempu badak iha tinan Ida ne’e ou iha tinan oin.
Nia dehan,Atividade prinsipál ne’ebe komponente Navál tenke halo mak hapara atividade peska ilegál, drogas no transsaksaun Nasionál sira ne’ebé hala’o iha Tasi Timor-Leste.
“ita nia rai tanba laiha Ró kapasidade di’ak para ita bele uza iha tasi klaran hodi hapara ne’e mak ami halo aktividade iha ne’e iha kada fim de semana iha Kristu Rei iha Liquiça “dehan nia.

Iha Sorin Seluk Coordinator of the Unodc Gmcp Southeast Asia, Mr. David O’Connell hatete, formansaun ne’e priviléju ida atu loke Kursu analítiku Dewey formandu sira.
Formasaun ne’e iha aspektu sira hanesan tráfiku droga nian, Peska ilegál iha kontrabandu kilat no sasán sira seluk Iha Sudeste Aziátiku.
“Konxiénsia domíniu marítimu nian mak sai hanesan sentru ba buat hotu ne’ebé ami halo iha rejiaun ne’e. Prinsípiu simples lahó matan no adolexente sira”dehan nia
Tuir Nia, sira fornese asesu ba plataforma MDA,sistema identifikasaun automátiku no vijilánsia hatudu hamutuk ho oportunidade formasaun oioin kona-ba krime MDA Fisheries. “Ami defende aprosimasaun multi-ajénsia nian ne’ebé simu ajénsia sira aplikasaun lei marítima nian hotu-hotu husi nasaun tomak hodi aproveita konjuntu abilidade no kapasidade MDA nian ne’e”dehan nia.
Tanba Seguransa marítima la’ós responsabilidade instituisaun ida de’it,Ida-ne’e obrigasaun ida husi ajénsia hotu-hotu atu koletivamente Kria imajen operasionál komúm, Kursu analítiku ida-ne’e diferente husi kursu fundamentál MDA nian.
Dezenvolve informasaun, ezijénsia, identifika no interpreta padraun hahalok iha tasi.no harii evidénsia hodi apoia rezultadu justisa kriminál ida ne’ebé kompletu.
“Ha’u hakarak aprezenta ami nia peritu MDA Francis Lozano ne’ebé sai koñesidu tebes iha sudeste Aziátiku, fornese formasaun abilidade MDA nian ba ofisiál aplikasaun lei marítima atus ba atus iha rejiaun tomak” dehan nia.
Entretantu Membru AMN ne’ebé tuir kursu ho totál hamutuk 25 kompostu husi Ministériu Transporte Telekomunikasaun (MTC), Ministériu Interiór (MI), Ministériu Agrikultura Peskas Pekuária no Frorestas (MAPPF), Ministériu Finansas, Autoridade Marítima rasik inklui Servisu Nasionál Intelejensia (SNI).
Jornalista : Cesar Pires/ Alberto Pires
Editór : Herminio Cardoso

