Diretór ezekutivu HABADA Abel Amaral.Foto (Quintão dos S. Tilman)

Loluwari Media (Díli) -Hali Ba Dame (HABADA) konsidera nomeasaun Komisáriu Asistente Afonso dos Santos sai Komandante Jerál no Komisária Asistente Natércia Eufrásia Soares Martins hetan nomeasaun sai segundu Komandante Jerál ne’e viola estatutu PNTL nian.

Lideransa PNTL  na’in rua nia nomeasaun ne’e sosiedade sivil kestiona tebes tanba lahó promosaun ka mantein iha postu Komisáriu Asistente maibé simu ona pose iha loron 27 fulan Marsu tinan 2026.

Tanba ne’e Diretór ezekutivu HABADA Abel Amaral konsidera Governu nia desizaun ne’e materialmente sala no legalmente la sustentável, no hakiduk ida iha profisionalizasaun PNTL nian.

“Violasaun direta ba Decreto-Lein° 35/2024, kona-ba nomeasaun ba ofisiais dirijente sira ho postu Komisáriu Asistente ba kargu Komandante-Jeral no segundu Komandante-Jeral konstitui violasaun direta no klaru ba Estatutu Polisia nian”dehan ” Dehan ba jornalista sira iha knaar fatin Kampung Baru, Kinta (09/04).

Tanba estatutu PNTL iha Dekretu-Lei N.° 35/2024, Artigu 44, 45, no 46 husi dekretu ne’ebé temi ona estabelese katak ezersísiu husi funsaun sira komandu no diresaun nian presupoin ierarkia funsionál ida ne’ebé kompativel ho ierarkia postu sira.

No bandu espresamente ofisiais polísia sira labele hetan nomeasaun ba pozisaun ne’ebé koresponde ba postu ida ne’ebé inferior ka kiik liu, no mós sira labele sai subordinadu ba sira seluk ho postu no antiguidade kiik liu.

Nia haktuir, grave liu tan maka violasaun ba Artigu 127, n.° 2, alínea a) no b), ne’ebé esplisitu: Komandante-Jeral PNTL tenki ho postu Komisáriu-Jeral, no 2.° Komandante-Jeral tenki ho postu Komisáriu. Nomeia Komisáriu-Asistente na’in-rua, ba kargu Komandante-Jeral no 2.° Komandante-Jeral Governu abertamente ignora lei Presiza nota katak oras ne’e daudaun iha ofisiais dirijente sira ne’ebé sei ativu iha PNTL ho postu Komisáriu Jeral na’in-ida no postu Komisáriu nain-haat hotu-hotu.

Ho antiguidade superior ne’ebe agora subordinadu ba Komandante-Jeral no 2 Komandante-Jeral ne’ebe ho postu ki’ik liu Komisáriu- Asistente.

“Iha tentativa atu evita ilegalidade, Governu konsidera posibilidade atu promove nomeadu sira, maibé, kona-ba pontu ida ne’e Dekretu-Lei N.° 35/2024 la oferese espasu ba manobra, tanba nomeadu sira la prienxe rekizitu legal minimu ba promosaun”dehan nia.

Nia informa, tuir artigu 130 Dekretu-Lei No 35/2024 hatete promosaun ba postu Komisáriu-Jeral minimu tinan rua antiguidade iha postu Komisáriu no aritgu 31 promosaun ba postu Komisáriu mínimu tinan tolu antiguidade iha postu Komisári-Asistente.

Iha ne’ebé nomeadu sira hetan promosaun ba postu Komisáriu-Asistente iha loron 21 fulan-Marsu tinan 2026 (Despacho NP 15/G-MI/IlI/2026), tanba ne’e la kumpre rekizitu antiguidade ruma.

Tanba ne’e nomeadu Komandante-Jerál Komisáriu-Asistente Afonso dos Santos, ho idade 63 no pasa ona ba situasaun apozentasaun (reforma) tuir artigu 65, n.3, alinea a), Dekretu-Lei N° 35/2024 (limite idade 62 ba ofisiais dirijenti sira).

Tuir n.° 2 husi artigu ne’ebé hanesan, ofisiais reformadu ida labele hala’o kna’ar sira iha ámbitu responsabilidade PNTL nian, exetu iha estadu serku ka emerjénsia, no maski nune’e labele kaer funsaun komandu, diresaun ka lideransa iha (artigu 66).

Governu nomeia Komisáriu-Asistente na’in rua (postu inferior) hanesan Komandante-Jerál no segunduKomandante Jeral komanda mós ofisiais dirijente sira ho postu aas liu (postu superior)- Komisáriu-Jerál na’in ida no Komisáriu na’in-haat.

Nia esplika, Iha kualker estrutura ierárkika, tantu militar ka polisia, prinsipiu fundamentál ida katak ofisiais ida ho postu kiik liu labele komanda ofisiais seluk ho postu aas liu.

“Situasaun ida ne’e, aleinde ilegál, disfunsionál, la sustentável, no hamosu konflitu internu ne’ebé hafraku kaderia komandu no dixiplina iha instituisaun políisia nia laran”dehan nia.

Desizaun Governu nian ne’ebé materializa iha proposta Ministru Interior nian no hetan aprovasaun husi KM, bazeia ba kritériu sira ne’ebé laiha ligasaun ho interese públiku, meritokrasia, no legalidade.

HABADA identifika problema bo’ot tolu ho desizaun ida ne’e:

1.llegalidade Material: Nomeasaun ne’e viola norma esensiál sira Estatutu Polisia nian (Dekretu-Lei N.° 35/2024), hamosu situasaun inkonstitusionalidade tanba violasaun ba prinsípiu legalidade (Artigu 2 Konstituisaun RDTL) ne’ebé vinkula órgaun Estadu hotu- hotu.

2.Subversaun ba lerarkia: Koloka ofisiais ho postu ki’ik liu iha komandu superior sira (Komandante-Jeral no 2.° Komandante-Jeral), Governu la respeita PNTL nia estrutura ierarkia, hanesan pilar fundamental ba nia identidade nu’udar forsa sequransa. Aktu ida ne’e hafraku disiplina, koezaun interna, no autoridade lejitimu hosi komandante sira ne’ebe nomeadu.

3.La respeitu ba Profisionalizasaun PNTL liu ona dalan naruk reforma no profisionalizasaun nian, liu-liu hafoin krize 2006. Prosesu ida-ne’e ezije konstrusaun kareira ida bazeia ba antiguidade, kompeténsia, no respeitu ba lei.

Desizaun ne’ebé Governu foti reprezenta pasu ida hakiduk ba kotuk, hodi submete instituisaun ba kritériu polítiku sira ne’ebé ameasa PNTL nia autonomia téknika no ninia kredibilidade iha públiku nia matan.

Tanba ne’e HABADA rekomenda Prezidente Repúblika, Primeiru Ministru no Ministru Interiór atu halo revizaun fila-fali ba desizaun ne’ebé foti hodi promove nomeasaun ida ne’ebé ho eskluzivu respeita Estatutu Polísia nian.

No nomeia ofisiais dirijente ho postu Komisáriu-Jerál ba kargu Komandante-Jerál no nomeia ofisiais dirijente ho postu Komisáriu ba kargu 2° Komandante-Jeral PNTL nian, tuir lei haruka.

Jornalista Estajiáriu : Quintão dos S. Tilman/ Dulce Magalhães

Editor : Herminio Cardoso

By Ilima'a

Profile Loluwari Media online Loluwari media Online nudar instituisaun midia ida, ne’ebé hala’o nia atividade konaba partilla informasaun ba publiku, iha kapital Dili. Iha suku vila verde postu administrativu Vera Cruz. Loluwari.com foku partilla informasaun atual sira ne’ebé akontese kada loron iha rai laran, liliu preokupasaun publiku nian iha area remotas to’o iha nivel nasional. Loluwari media online hahu nia atividade hodi pasa informasaun iha situasaun estadu emerjensia daruak metade fulan maiu tinan 2020. Maske nune’e loluwari Media online foin mak hetan lisensa husi servisu rejistu verifikasaun emprezarial Institutu publiku SERVE, IP husi kompania LOLUWARI IRA, LDA iha loron 30 fulan junu tinan 2020, ho nia lisensa operasional 1322586. Bazeia ba lei komunikasaun social artigu 40 no 41 konaba liberdade imprensa no liberdade espresaun sidadaun hotu iha direitu atu expresa sira hanoin tuir dever no obrigasaun ne’ebé la viola ema seluk nia liberdade. Inisiativa hari’i Loluwari Media Online, tanba ejensensia konsellu imprensa nian konaba publikasaun informasaun ne’ebé fo sai ba publiku tenke tama kategoria konsellu imprensa nian, no instituisaun media sira atu publika informasaun tuir lei komunikasaun social no komunga kodegu etika jornalistika ne’e sai ukunfuan ba jornalista sira hala’o kna’ar. Instituisaun media sira nia papel partilla informasaun ba publiku liuhusi publikasaun lorloron ho meius komunikasaun social sira kompostu husi media elektronika, media imprime no media online. Ne’ebé publikasaun informasaun sira laiha intervensaun husi media nain sira ho intensaun politika no ekonomia. Loluwari Media Online nudar instituisaun media privadu ne’ebé eziste atu publika informasaun tuir padraun Konsellu Imprensa no mos asosiaun jornalsita sira hanesan Timor Leste Press Union TLPU, Asosiaun Jornalista Timor Leste ne’ebé sai matadalan ba kna’ar media sira. Loluwari media online nudar instituisaun media ho orientasaun lukrutivu hanesan media privadu ne’ebé loke kampu servisu ba an rasik iha era agora hodi redus desempregu iha rai laran. Rendementu ne’ebé loluwari hetan sei mai husi iklan husi parseiru sira hanesan governu, seitor privadu sira seluk opiniaun no meius seluk. Atu fasilita salariu ba nia membru sira ne’ebé mak emprega aan iha Loluwari Media Online. Buat seluk ne’ebé la mesiona sei kesi iha regulamentu internu kompania nian ho rigorozu. Vizaun no Misaun Vizaun • Nudar referensia ne’ebé inspira leitor sira liliu publiku nia prepetiva konaba informasaun ne’ebé adekuadu iha era global ba liberdade publiku nia atu konsumu informasaun. Misaun • Informasaun ne’ebé ho tipu edukativu nudar kontrolu sosial ba publiku. • Partilla informasaun iha teritoriu tomak kobre informasaun atual akontesementu atual iha area edukasaun saude ekonomia, agrikultura no seitor produtivus sira. • Hamri’ik ho Forma rasik atu pasa informasaun iha politika redasaun no editorial ne’ebé tuir matadalan kodegu etika jornalistiku. • Produz nutisia ne’ebé independent no livre husi presaun politika no ekonomia maibe firme publika informasaun ho balansu no diferenti. • Produtu informasaun ne’ebé kualidade Strutura redasaun Xefe Redasaun : Cesar Pires Kordendor Kobertura : Alberto Pires Sekretaria Redasaun : Fernando da Costa Redaksi: Herminio Cardoso, Fernando da Costa, Alberto Pires, Sergio da Cruz, Elio da Costa, Estevão Nunu, Diretór Kompania Loluwari Ira, LDA : Herminio Cardoso Manajer Iklan/Marketing: Hernania Febriani Soares Cardoso Finansa : Otilia Caldas IT/Web: Benigno Aquino Campos, Salis Cardoso Office : Lemorai, Vila Verde, Vera Cruz, Dili, Timor Leste. phone: 74327856 (WA/SMS) fanpage facebook : loluwari media online email : cesarpires046@gmail.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!