Loluwari Média (Díli) – Xefe Estadu Maior Jenerál Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jeneral, Domingos Raul “Falur Rate La’ek” hasai ona diretiva ida halo investigasaun klean bá kazu, Reinaldo Ximenes, husi membru Komponente Naval ne’ebé hakotu vida ho deskonfia tiru aan ho kilat iha Rejiaun Administrativa Espesial Oe-Cusse Ambeno (RAEOA).
“Iha momentu akontese ne’e, ami halo reuniaun estadu maior jeneral hela no mensajem tama kedas mai, depois ha’u mos asustadu bainhira ema bá iha ne’eba (RAEOA) depois fo sai bá publiku no intrevista ruma mosu, entaun halo ha’u, halo diretiva ida, para enfase bá ida-ne’e.” Dehan Xefe Estadu Maior Jenerál Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jeneral, Domingos Raul “Falur Rate La’ek” jornalista sira, hafoin enkontru ho Jeneral husi Australia no Nova-Zelandia, iha Kuartel General F-FDTL, Fatuhada, Dili, Sesta (13/06).

Xefe Estadu hatete, diretiva ne’ebé mak nia halo atu regulariza komportamentu membru F-FDTL no mós media Militár labele halo publikasaun iha media sosial, molok Xefe Estadu Maior F-FDTL hatene uluk, kazu refere.
“Ha’u halo diretiva ida ne’e, liliu atu kria komisaun ida ne’ebé komponente Naval mak lidera husi parte hotu, hanesan Justisa, saúde, no pesoál sira atu halo investigasaun pronfundu ida atu hatene, kauza prinsipal asidente ida hanesan ne’eba.”
Alende liuhusi diretiva, Xefe Estadu Maior F-FDTL hasai mos mensiona Inspetor Jerál F-FDTL nian hodi tun bá halo investigasaun klean liu, kona-ba operasaun seguransa kilat sira iha fatin refere, no mos iha postu sira hotu.
“Ha’u nia diretiva sira ne’e hatun tiha ona, ha’u hein katak, horseik kedas implementa daudauk ona ligasaun bá ida-ne’e to’o agora nia parte seidauk simu relatóriu investigasaun ofisial bá kazu né’e, tanba ekipa Investigasaun seidauk konklui sira-nia servisu.”
“Relatóriu ofisial seidauk mai, atraves media no atraves relatóriu verbal husi komandante. Tanba ne’e mak ha’u haruka ona ekipa diretiva ne’e para depois halo deklarasaun ofisial kona-bá ida ne’e.”
Diretiva ne’ebe nia hasai né’e mos fo kuñesimentu bá iha Xefe Casa Civil Prezidente Republika hodi pasa tutan bá Xefe Casa Militár atu fó hatene bá Prezidente Republika, José Ramos-Horta, nu’udar mos Komandante Supremu Militar no mos Ministériu Defeza.

“Nune’e sira bele hatene, medida saida mak Xefe Estadu Maior hola bá asaun né’ebé oho aan ne’eba né’e.”
Nia mos preokupa ho Membru F-FDTL ne’e nia medida utiliza arma, tanba tu’ir Xefe Estadu Maior ne’e katak, utilizasaun arma tenke tu’ir nia regra, nune’e labele fo risku bá aan.
“Iha regra uza arma, ne’e mak bolu dehan operasaun seguransa, bainhira mak nia hatama lori kilat musan, bainhira mak deskarega regra oinsá, ida ne’e hanorin hotu.”
No mos kona-bá norma ezekusaun permanente ne’e iha hotu, para lor-loron ne’e nia atu kumpri saida no komandante kumpri saida iha parte kilat né’e iha hotu.
“Mais iha né’eba, tu’ir ha’u nia analiza konkluzasaun impotetika katak, ida ne’e suisidiu ida karik, tanba ligadu bá ninia familia, no familia balu uluk oho aan, maibé né’e seidauk hatene, depois investigasaun mak bele hatene loloos”, nia esplika.
Tanba ne’e, nia orienta ona Inspetór Jerál F-FDTL para hola medida preventiva hodi bele hadia no eduka mentalidade membru F-FDTL hodi infrenta situasaun sivil, no mós prepara para problema ne’ebé akontese bá Reinaldo.
“Nia iha hela postu ne’ebé kaer kilat, mais iha ne’eba mos la’os lori sei tun sei sa’e, se bainhira oras ka’er, no bainhira mak hatama kilat musan, ne’e orientadu komandu, mais ha’u la hatene nia kumpri ida ne’e ka viola ida ne’e ka halo nusa mak akontese, depois investigasaun mak fo lia los”, esplika nia.
“Ha’u rona de’it informasaun husi komandante sira, mais seidauk los, investigasaun mak los, dehan karegador laiha laran, bala nia musan mak iha laran. Entaun possivelmente karega tiha operasaun seguransa mak ladun efikas, ladun halo loos, ladun profisional”,
“Tanba operasaun seguransa hanorin, kuandu deskarega, ne’e o tenke haree o hasa’e tiha ne’e o tiru sa’e ka tiru monu tiha ba rai para komprova katak, bala musan laiha laran, mais ida ne’e dehan karegador laiha laran, kilat de’it mak iha, maibé iha né’e posivel, depois sira investiga mak hatene.”
“Matebian Grumete Reinaldo Ximenes husi Komponente Naval, Fuzileiros ne’ebé deskonfia tiru aan ho arma M4 iha kuartu laran, iha postu Komponente Navál, iha bairru Oébau, suku Costa sub-rejiaun Pante Makasar iha (10/06).
Depois akontesimentu ida ne’e parte PNTL asegura kedas fatin no saúde fó asisténsia bá matebian, nune’e transporta kedas bá iha Mortuáriu Ospitál Referal Oe-cusse.
Iha 11 Juñu transporta fali bá postu Naval Oébau, kontinua bá Portu Mahata Oe-cusse hodi transporta kedas bá iha Ro Berlin-Ramelau iha oras 17:00pm hodi transporta matebian mai Dili.
Iha 12 Juñu tuku 05:00 dadersan nia Ísin mate to’o iha Portu Díli, kontinua kedas translada bá iha baze Komponente Naval Hera, hafoin misa requem iha Komponente Naval Hera, kontinua translada bá iha matebian nia rezidénsia iha Uma Knua Rata Inawai postu administrativu Laga munisípiu Baucau, hodi hala’o serimónia tuir kultura hafoin serimónia fúnebre ikus.
Jornalista : Chay Risky
