Loluwari Média (Lautém) – Tu’ir Juventude Rezistensia, Angelo Miranda, iha 25 Setembru 1999, tuku 03 lokraik milisia sira oho ona madre sira iha mota Apikuru, tuku 07 dadersan joven balu husi suku Daudere fahe ba grupu rua ida liu husi foho leten no ida liuhusi tasi ibun atu ba haree hahan iha gudang laran iha Lautém maibé momentu ne’e situasaun ladiak sira fila konsege haree mate isin sira ne’ebé milisia sira oho ona no soe tun ba mota Apikuru.
“Ha’u mai madre sira mate ona iha dia 25 loraik tuku 03 hanesan ne’e, dadersan tuku 07 ha’u to’o duni iha fatin Madre sira mate. Ami na’in sia husi suku Daudere mai iha passadera sorin ne’eba iha parte Sika nian fahe kedas grupu, grupu ida na’in hitu ne’e liuhusi foho leten ha’u ho señor Antonio da Costa, ami na’in rua liuhusi tasi ibun to’o iha Benteng Lautem ami haree situasaun ladiak.”
“Ami fila husi fatin ne’eba ami mai fali iha fatin ida ne’e ami haree iha fatin ida ne’e ran fakar iha estrada iha dadersan ne’e ami haree kuaze tuku sia hanesan ne’e, ami na’in rua pai Antonio da Costa mai hamri’ik duni iha fatin ne’e madre sira mate iha mota laran kareta mos so’e hela iha mota laran Madre sira nia dokumentus ho Wartawan Hadimuliawan nia dokumentus sira, ha’u konsege foti ho nia kamera balu ne’ebé ha’u foti tau duni iha pasta.

”Ami iha ne’e na’in hitu nafatin seguransa leten ha’u konsege kaer duni Madre bo’ot nia liman sadere hela iha Bronjon depois kilat tarutu iha laran tiru tan ema balu iha laran ne’eba entaun ami haree situasaun ne’e ladiak, pai Antonio konsege bolu ha’u dehan situasaun ladiak diak liu ita fila lalais ona.
Iha tuku 07 lokraik hanesan ne’e tesik ba ponte ne’eba ami liuhusi fali fatin Sorupeli depois mosu fali iha Sika no dokumentus ne’e ha’u lori duni ba Daudere ha’u entrega duni ba señor Januario Pereira, ho kamera sira hamutuk ha’u entrega ba señor Januario Pereira.
Iha 26 lokraik ne’e kedas ha’u to’o duni iha Luro. Ami na’in tolu señor Zacarias ho señor Afonso matebian ami na’in tolu iha Luro leten fo informasaun ba sira ne’ebé maka kaer HT atu liga ba Atelari atu nune’e bele fo seguransa mai iha Api-kuru atu lori sai mate isin sira ne’ebé maka iha mota laran”, dehan juventude rezistensia, Angelo Miranda, ba loluwari.com, iha Apikuru Lautem (25/09).
Iha dia 25 loraik sira mate iha dia 26 dadersan kuandu ami mai, ami laiha informasaun kona-ba Madre sira depois ami to’o ona iha Sika maka ami rona informasaun Madre sira mate iha Apikuru.

Entaun iha momentu ne’eba ami halo kedas grupu fahe kedas para atu bele ba hare Madre no Frater sira nia mate isin. Tanba ne’e maka ami tama mai maibé Madre sira mate iha 25 lokraik, ami mai iha 26 dader madrugada tuku hitu. Ami la’o de’it ami toba iha Buihomau ami sai husi ne’eba tuku 05 madrugada. Tanba ami toba iha ai-laran ami to’o fatin akontesimentu tuku hitu dader iha momentu ne’e ami nu’udar juventude resistensia ami nia posisaun, ami hakarak atu bele estabelidade seguransa iha Lautem laran, tanba iha tempu ne’eba ita hare’e ita nia povu barak maka hamlaha susar ba hahan.
“Ami hatene katak iha Gudang fos iha Lautem ami mai atu buka informasaun ne’ebé maka klaru atu bele fasilita ita nia populasaun bele mai foti hahan iha Lautem maibé iha tempu ne’eba situasaun defisil duni no la konsege.”
Maibé balu buka dalan kalan sira balu mai foti hahan sai maibé ita nia populasaun momentu ne’e defisil los,” Angelo hatete.
Nia haktuir, madre no frater sira inklui jornalista ida husi indonesia sira oho no soe tun hotu ba mota laran no madre ida mak sadere hela iha bronjong maibé mate ona.

“Kuaze mate isin na’in ualu ga nain sia ne’e hotu iha bé laran so Madre bo’ot ne’e maka sadere hela iha Bronjon maibé nia isin kanek ha’u konsege haree tiha ida ne’e isin sori-sorin ema sona ho samurai ta’a nia ain. Ha’u konsege ba hare’e tiha ida ne’e maibé Madre de’it maka sadere iha bronjon maibé sira seluk ne’e iha hotu mota laran ita la konsege koñese ema tanba kondisaun ne’e maka grave ta’a rahun didiak balu so’e barak maka mota lori balu nafatin iha fatin sira soe kareta mos mota laran hotu,”
Matebian frater, Jacinto Francisco Xavier, nia aman, Luis Francsico Xavier, sente triste, maske tinan 26 ona maibé sentimentu bo’ot tebes no triste nafatin ba nia oan tanba nia hamutuk ho madre sira servisu hodi ajuda ema sira ne’ebé mak sofre ba aimoruk no fahe hahan ba ema sira ne’ebé presiza sira nia tulun maibé ema laran a’at sira oho.
“Ha’u hanesan aman sentimentu bo’ot tebes mezmu tinan 26 mais sei hanoin, ha’u nia oan ne’e iha ne’ebé maibé Maromak nia planu nia maluk sira laran a’at bele oho nia, nia mos iha mundu servisu ba nia maluk sira ajuda nia maluk sira balu ne’ebé maka hanesan sofre ba ai-moruk sofre ba hahan sira mai para ba buka maka ida ne’e atu fo hahan atu fo ai-moruk ema beik laran a’at oho i to’o ohin loron tinan 26 mais sei hanoin.”
Saudozu frater, Jacinto Xavier, nia alin, Duarte Xavier, hatete, maske hato’o ona ba parte governu atu hetan rekoñesimentu husi estadu maibé lei iha CCLN katak ema ne’ebé mak mate ho joven laiha rekoñesimentu hanesan martir sira seluk.
“Nu’udar familia sente rekonesimentu husi estadu, tanba ita Timor bazeia ba lei ida ne’ebé maka iha CLN foin dadauk fo sai katak ema ne’ebé mate joven la iha pensaun no sira la fo rekoñesimentu nu’udar martir sira seluk ne’ebé mate ba rai ida ne’e”.
“Ha’u nu’udar alin ami husu governu liuhusi estadu ida ne’e nafatin fo valor no fó rekoñesimentu ba mos martir sira la’os ba sira na’in ualu ne’ebé maka mate iha Apikuru ne’e de’it maibé ba martir sira hotu ne’ebé hahu husi tinan 1975 ate 1999 tenke trata sira ho dignu. Tanba sira fo nia aan ba mate hodi liberta rai ida ne’e,”
Enkuantu saudozu sira ne’ebé mak milisia oho mak, madre Celeste Pinto Carvalho, husi Uato-Carbau-Viqueque, madre Erminia Cazzaniga husi Lecco-Italia, frater, Jacinto Francisco Xavier, husi Bahu-Baucau, frater, Fernando dos Santos, husi postu Luro-munisipiu Lautem, frater Valerio Pereira da Conceição, husi Ira-Ara-Lospalos, Titi Sandora Cornelio Lopes husi Pairara-Lospalos, Cristovão Rudi Freitas Barreto husi Bahu-Baucau no Jornalista Agus Mulyawan husi Denpasar-Indonesia.
Kada tinan autoridade no funsinariu nível postu administrativu Lautém, estudante sira, familia martir sira selebra missa iha Igreza Parokia Lautém hodi komemora loron Massakre Apikuru ba dala 26 ho kari aifunan iha fatin akontesimentu.
Jornalista : Arno Kupa Jr/ Nono
