Loluwari Média (Díli) – Nonu governu liu-husi Ministériu Obras Públika (MOP) presiza tenke aselera estrada husi Baguia Vila ba Hae-Coni, Ossu-Huna no Afaloicai Munisípiu Baucau, ne’ebé kotu total tanba udan boot durante semana rua resin.
Portavós Klibur Estudante no Juventude Baguia (KEJB), Florinda Viana hatete, problema infraestrutura estrada iha Postu Administrativu Baguia oras ne’e grave totál ba movimentasaun transporte públiku.
“Atualmenti estrada ne’e kotu totál no komunidade sira la bele halo movimentasaun normál hanesan baibain. Kondisaun ida-ne’e afeta diretamente moris lorloron komunidade nian, liuliu iha setór ekonomia, edukasaun no saúde,” dehan Portavós Klibur Estudante Juventude Baguia (KEJB), Florinda Viana, ba jornalista sira iha Jaridim 5 de Maio Díli, Kuarta (03/06).
Iha fulan kotuk, loron 11 to’o 14 Maiu 2026 hahú estraga estrada iha área Basarawai, Suku Hae-Coni. Situasaun ne’e sai aat liután iha loron 15 Maiu bainhira mota Basarawai sa’e no kotu totalmente estrada, ne’ebé impede movimentasaun transporte públiku no privadu.
Nia informa,atu responde ba emerjénsia, autoridade lokál no komunidade sira organiza malu atu harii ponte provizóriu tradisionál. Maibé, ponte ne’e la seguru atu uza bainhira volume bee aumenta, nune’e komunidade kontinua hasoru risku no difikuldade atu ultrapasa mota.
Maske nune’e, ekipa téknika munisípiu halo ona observasaun ba área afetadu maibé to’o agora seidauk iha intervensaun emerjénsia konkretu atu normaliza estrada ne’ebé kotu.
Além de Basarawai, nia dehan,área sira hanesan Bubu-Lubu, Samalari, Lakamutu, Larisula, Defawasi, Wakala, Alawa Kraik no Alawa Leten mós hasoru kondisaun estrada aat ne’ebé difikulta asesu ba servisu públiku no atividade ekonomia.
Maioria komunidade iha Hae-Coni, Ossu-Huna no Afaloicai depende ba atividade agrikultura atu sustenta ekonomia família. Produtu agríkola hanesan koto, fehuk, talas, ai-manas, lakeru mutin, bua no produtu seluk normalmente fa’an iha Merkadu Ossu-Huna, Baguia Vila no Merkadu Munisípiu Baucau.
“Ho kondisaun estrada ne’ebé aat no kotu totál, agrikultór sira la bele lori sira-nia produtu ba merkadu. Situasaun ida-ne’e afeta diretamente rendimentu família no kapasidade komunidade atu kumpre nesesidade bázika”dehan nia.
Iha setór edukasaun, estudante no profesór sira ne’ebé depende ba estrada ne’e mós hasoru difikuldade boot atu asesu ba eskola. Durante semana tolu ikus ne’e, estudante barak la bele partisipa atividade aprendizajen ho normalidade tanba dalan ne’ebé kotu.
Nia akresenta, katak problema ne’e mós afeta setór saúde. Komunidade husi Hae-Coni, Ossu-Huna no Afaloicai depende ba Postu Saúde Ossu-Huna no Sentru Saúde Baguia atu hetan atendimentu saúde báziku.
“Estrada ne’ebé kotu totál aumenta risku ba pasiente sira ne’ebé presiza transferénsia ba Ospital Referál Baucau ka Ospital Nasionál Guido Valadares iha Díli,” dehan nia.
Tanba ne’e, KEJB husu Governu, Ministériu Obras Públikas, Ministériu Saúde, autoridade lokal no deputadu sira iha Parlamentu Nasionál atu halo intervensaun imediata hodi hadi’a estrada, reforsa servisu saúde no garante komunidade sira kontinua hetan asesu ba servisu báziku.
“Problema ida-ne’e la’ós deit kona-ba infraestrutura, maibé mós relasiona ho direitu báziku komunidade nian ba saúde, edukasaun no oportunidade ekonomika. Komunidade husi Hae-Coni, Ossu-Huna no Afaloicai merese asesu di’ak ba servisu sira ne’e hanesan sidadaun sira seluk iha Timor-Leste”dehan nia.
Jornalista Estajiada : Arcângela dos Santos/Monna Ivonia Gracia Almeida
Editór : Herminio Cardoso
