Loluwari Media (Dili) – Tuir Dadus husi Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA (INSIDA.IP) hatudu katan jovens idade 15 to’o 20 maioria hetan moras HIV-SIDA.
Tanba ne’e Institutu Nasional Kombate HIV-SIDA kontinua halo sensibilizasaun fahe informasaun ba estudante sira atu bele prevene moras.
“Agora imi hatene situasaun iha Timor ne’e, situasaun HIV iha Timor ne’e barak teb-tebes barak liu mak daet husi idade produtivu sira, idade produtivu sira 15-20 anos agora ita nia alin sira hanesan SMA sira ne’e mak 15 anos ba leten idade ohin balun 17-18” Dehan Presidente INCSIDA Daniel Marçal ba jornalista sira iha eskola secundaria geral Nicolau Lobato,foin lalais ne’e.
Prezidente INSIDA hatete,moras HIV-SIDA mai husi relasaun sexuál ho idade sira minoria ne’ebé mak presiza tenke halo prevensaun lalais.
“ita la servisu maka’as ita nia oan estudante hanesan ne’e bele lakon bele sai aat hotu labele kontinua eskola ona”dehan nia.
Tanbasa? estudante sira foin namora hakarak moris hamutuk no para eskola kaben sedu sai inan sedu sai aman sedu no aat liu mak hola tan HIV ne’e.
Tanba ne’e mak INSIDA mai koordena edukasaun depois mai eskola-eskola sira para sensibiliza informasaun ida atu estudante sira bele hatene hodi bele prevene aan.
“ita nia alin sira husi problema ida ne’e, prevene hanusa? sira tenke kuidadu buat ida sex bebas ne’e labele tama iha aktividade sira sex bebas ne’e”dehan nia.

Nia haktuir,HIV-SIDA barak liu mai husi relasaun sexuál tanba ne’e husu ba estudante sira atu ba hasai ran hodi hatene moras sira tanba moras sira ne’e fasil oho ema.
“Droga ita ladun,so daun husi daun la iha mais barak liu mak daet husi relasaun sexual ne’e, segundu ita mai atu dehan ba sira katak di’ak liu ba tes ran” dehan nia.
Prezidente INSIDA hakarak konvense estudante sira ba teste ran lalais para hodi hatene atu bele hatene lolos moras HIV-SIDA iha ka lae.
Tanba tuir dadus husi ministeriu saúde ema ne’ebé hetan moras HIV-SIDA hamutuk 2560 resin hahú husi loron 25 Dezembru to’o dia 30 de 2025.
“estatus estudante ne’e ita lahatene maibé idade sira ne’e signifika iha estudante balun iha laran tanba idade 15 anos”dehan nia.
Husi Totál 2056 resin ne’e,maioria iha rai laran tanba tratamentu agora Ministériu halao to’o ona iha suku no iha aldeia para atu salva ema HIV labele ba monu ba SIDA.
“Ne’ebé tratamentu ne’e agora parte Ministériu Saúde halao maka’as ona, agora INSIDA halao nia prevensaun labele kona HIV”dehan nia.
Tanba Dadus ne’ebe rezista ona kona-ba kazu HIV-SIDA to’o oras ne’e ema nain 400 resin mak mate ona ba moras refere.
Diretor Jerál Eskola Sekudaria Jerál Nicolao Lobato Rui Lopez husu ba estudante sira katak, bele halo namora maibe evita halo relasaun tanba moras HIV-SIDA hamate ona ema barak.
“Ita bo’ot sira hatene katak kombate HIV-SIDA tenke kombate, imi bele namora la problema maibé labele liu husi ida ne’e tenke evita” dehan nia.
Atu labele akontese HIV-SIDA maktenke evita labele namora depois labele halo relasaun seksuál livre atu labele estraga estudante sira nia futuru.
Estudante Eskola Secundaria Jerál Nicolao Lobato, Estefania Maria Martins sente kontente tanba hetan informasaun husi parte INSIDA nian.
“Ha’u nu’udar estudante ne’ebé mak ohin rona ha’u sente kontente tebes tanba ami hatene ona informasaun ne’ebé mak durante ne’e ami seidauk hatene liu-liu ba iha tópiku HIV-SIDA” Hatete Nia.
Jornalista : Alberto Pires
Editor : Herminio Cardoso
