Loluwari Média (Covalima) – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, husu Prokurador Jerál (PJ) no Komisaun Anti Korupsaun (CAC) atu halo investigasaun ba kompaña CARAME UNIP.Lda ne’ebé halo konstrusaun ba postu saúde ne’ebé laiha kualidade no gasta orsamentu estadu maibé komunidade seidauk utiliza konstrusaun refere aat total no nakfera hotu.
“Sentru Saúde (SS) ne’ebé konstrui husi oitavu governu ho nia orsamentu ne’ebé besik $ 300.00, maibé ha’u la hatene se mak halo desizaun husi Ministériu Saúde (MS) la halo estudu hodi haree rai ne’e nia kualidade hodi tau arbiru no fo ba kompaña CARAME UNIP.Lda hari’i SS ne’e seidauk entrega maibé at no nakfera hotu no mos atu monu ona.” Dehan PR, José Ramos-Horta, ba jornalista sira, iha sucu Biseuk postu Tilomar munisípiu Covalima, hafoin halo asaun karitativa ba komunidade vulneravel no mos ba ema ho Defisiensia sira, kinta (27/03).

PR hatete, SS ne’e kompaña CARAME UNIP.Lda konstrui tinan 3 ho balu ona maibé to’o agora seidauk inaugura tanba SS ne’ebé laiha kualidade no hamosu inundasaun no na’in rasik monu no estraga total.
“Sentru Saúde ne’e labele inaugura tanba aat total no atu inaugura karik se mak atu simu, ha’u mak hanesan Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Covalima ka Autoridade lokal karik, ha’u la simu tanba SS ne’e aat total no ita lakon osan $ 300.00 no agora KAK no Prokurador Jerál la halo buat ida ate agora ita nia komunidade mak sai vitima nafatin.”
Postu Saúde ne’ebé kompaña konstrui ho kondisaun aat total no sasan ne’ebé iha laran abandona de’it mak hanesan armri no kama pasiente sira nian, tanba ne’e grave no krime ida grave fraude kontra estadu no fraude ba komunidade sira.
“Tanba ita nia komunidade mak sai vitima tanba komunidade kiak ona atu hetan opurtunidade ba saúde. Tanba ne’e ha’u ajize PJR no KAK tenke mai iha ne’e tanba ita lakon osan $ 300.00 de’it husu ba kompaña CARAME UNIP.LDA tenke responsabilidade.”

Admistrador postu administrativu Tilomar, Venancio Sarmento, hatete, Postu Saúde ne’ebé kompaña konstrui iha 2021 konsege halo hotu maibé hetan estragus husi inundasaun to’o oras ne’e seidauk iha kontinuasaun no abandona to’o agora.
“Ami hato’o ona ba governu relevante atu bele mai identifika, atu bele hadia ka konstrui PS foun tanba ami nia komunidade iha suku Biseuk postu Tilomar ho totál komunidade Rihun tolu resin presiza duni PS ida iha ne’e atu nune’e ita nia komunidade bele halo tratamentu sira nia saúde iha ne’e.”
Lamentasaun ne’ebé Autoridade fo ba Ministeriu saúde iha ona resposta no sira delega sira nia delegasaun mai hodi hare no observa ba kondisaun Postu Saúde ida ne’e atu hari fali postu Saúde iha fatin seluk tanba ida agora dadaun kondisaun grave total no parte Autoridade lokal halo ona keisa kompaña CARAMEUNIP.Lda ba Tribunal Suai nian.
“Ita nia postu Saúde ne’e ate agora seidauk entrega no konstrusaun ne’e 100% ona maibé inundasaun mai estraga total hodi nune’e uma rua halao no nakfera hotu tanba ne’e ate agora seidauk iha termu entrega ba autoridade nomos komunidade iha suku ida ne’e.”
Kompaña ne’ebé Kaer konstrusaun ida ne’e mak kompaña CARAME UNIP, Lda ho nia orsamentu montante $ 295,785.42.

Xefe suku Biseuk, Antonio Cardoso, afirma hanesan Autoridade lokal suku Biseuk PS ne’ebé kompaña konstrui iha aldeia Nikeri labele utiliza tanba kondisaun aat total.
“Tanba ne’e ha’u nu’udar Autoridade lokal husu kompaña CARAME UNIP, Lda atu toma responsabilidade ba nia obra ne’e tanba ha’u nia komunidade aldeia 4 ne’e presiza PS ne’e, atu halo tratamentu ba sira nia saúde. Tanba durante ne’e ha’u nia komunidade aldeia 4 ne’e lao ain kuaze kilómetru 7 ho balu hafoin to’o SS suku Lalava.”
Autoridade lokal husu kompaña atu halo konstrusaun postu Saúde iha fatin seluk tanba sentru saúda atual nia kondisaun aat totál tanba rai halai no uma ne’e seidauk utiliza maibé nakfera no halis atu monu ona. Iha suku Biseuk uma kain hamutuk 782 no komunidade hamutuk 3283.
Komunidade suku Biseuk, Justina Cardoso, sente triste bainhira Postu Saúde ne’ebé kompaña konstrui maibé sira seidauk utiliza at tiha ona.
“Ha’u sente triste tanba durante tinan naruk nia laran ami la’o ain kuaze kilómetru hitu ho balu hafoin ami to’o iha SS iha suku Lalava. Tanba ne’e mak kompaña hari’i postu saúde iha ami nia suku maibé ami seidauk utiliza, konstrusaun refere aat total. Tanba ne’e mak ami husu governu atu konstrui fali PS foun atu nune’e ami bele ba halo tratamentu ami nia saúde besik.”
Jornalista : Chay Risky
